Zabytkowe cmentarze w Polsce, które warto zobaczyć

Do zabytkowych cmentarzy w Polsce, które warto zobaczyć, należą m.in. Stare Powązki i cmentarz żydowski przy Okopowej w Warszawie, Rakowicki i Remuh w Krakowie oraz Muzeum Sztuki Cmentarnej we Wrocławiu. Stare cmentarze to jedne z najlepiej zachowanych muzeów pod gołym niebem: rzeźba, architektura sepulkralna, historia miast i rodów zapisana w kamieniu. Jednocześnie pozostają miejscami pamięci, a większość z nich to nadal czynne nekropolie. Dlatego ten przewodnik łączy dwie rzeczy: opowiada, co warto zobaczyć, i podpowiada, jak odwiedzać te miejsca z szacunkiem.

Wybraliśmy dziesięć nekropolii, które mają w tripto.pl własne karty, i dopisaliśmy dwie krótkie wzmianki o kolejnych. Opisujemy tylko groby i fakty, które da się sprawdzić w źródłach z naszych kart. Godziny i ceny pochodzą z października 2026 roku i zawsze warto je potwierdzić przed wyjazdem, bo w okolicach 1 i 2 listopada zasady często się zmieniają.

Szybki wybór: dziesięć nekropolii w tabeli

Cmentarz	Miasto	Założony	Wstęp i godziny (stan na październik 2026)
Stare Powązki	Warszawa	1790	wstęp wolny, bramy 7:00–20:00; 1–2 listopada możliwe zmiany
Cmentarz Żydowski przy Okopowej	Warszawa	1806	bilet 20 zł; pn–czw 10:00–17:00, pt 9:00–13:00, nd 9:00–16:00, sobota zamknięte
Cmentarz Rakowicki	Kraków	1803 (pierwszy pogrzeb)	wstęp wolny; październik–marzec 7:00–18:00, kwiecień–wrzesień 7:00–20:00
Cmentarz Remuh	Kraków	1551	nd–pt, zimą 10:00–16:00, latem 10:00–18:00; w szabat i święta żydowskie zamknięte
Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan	Poznań	1808	wstęp wolny; godziny bram sprawdź przed wizytą
Stary Cmentarz	Łódź	1855	wstęp wolny; od listopada do marca 8:00–17:00
Cmentarz żydowski przy Brackiej	Łódź	1892	wstęp płatny, od ul. Zmiennej; nd–pt, godziny u zarządcy
Muzeum Sztuki Cmentarnej	Wrocław	1856	20 zł (ulgowy 15 zł); od 1 listopada codziennie 9:00–16:00
Cmentarz Centralny	Szczecin	1901	wstęp wolny; godziny bram sprawdź u zarządcy
Pęksowy Brzyzek	Zakopane	1851	poza godzinami mszy; parafia pobiera opłatę na konserwację nagrobków

Warszawa: Stare Powązki i Okopowa

Cmentarz Powązkowski założono 4 listopada 1790 roku na gruncie podarowanym przez rodzinę Szymanowskich, poza ówczesnym miastem. Dziś zajmuje 43 ha i ma około 70 tysięcy nagrobków. Od 2014 roku, razem z sąsiednimi cmentarzami innych wyznań, jest pomnikiem historii. Warto przejść Aleją Zasłużonych z 1925 roku, w której jako pierwszego pochowano Władysława Reymonta, a spoczywają też Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura oraz Jan Kiepura. Najstarszą częścią są katakumby przy kościele św. Karola Boromeusza. Kwestę na renowację zabytkowych grobów, zapoczątkowaną w 1975 roku przez Jerzego Waldorffa, organizuje się tu co roku 1 i 2 listopada. Na pierwszą wizytę zaplanuj 1,5–2 godziny, a kwatery z interesującymi cię grobami sprawdź wcześniej w planie cmentarza na stronie parafii.

Cmentarz Żydowski przy Okopowej to jedna z największych nekropolii żydowskich w Europie, założona w 1806 roku, o powierzchni około 33 ha. Leży tuż obok Powązek, więc oba miejsca łatwo połączyć jednego dnia. Spoczywają tu między innymi Ludwik Zamenhof, twórca esperanta, Icchak Lejb Perec i Marek Edelman. Według gminy znajdują się tu 42 ohele, czyli mauzolea nad grobami cadyków i rabinów. W 1943 roku Niemcy wysadzili budynki cmentarne, a mimo to nekropolia przetrwała i jako jedyna żydowska w Warszawie nadal przyjmuje pochówki. Obowiązuje bilet i nakrycie głowy dla mężczyzn, także nieżydowskich. Cmentarz jest zamknięty w soboty, w święta żydowskie i w wybrane święta państwowe, więc termin najlepiej potwierdzić telefonicznie lub mailowo.

Kraków: Rakowicki i Remuh

Cmentarz Rakowicki założono w latach 1801–1802, gdy władze zakazały chowania zmarłych przy kościołach w centrum. Pierwszy pogrzeb odbył się w styczniu 1803 roku. Dziś nekropolia liczy około 75 tysięcy grobów, a w jej środku stoi klasycystyczna Kaplica Zmartwychwstania Pańskiego z lat 1861–1862. Spoczywają tu Jan Matejko, Wisława Szymborska i Helena Modrzejewska, a także rodzice i brat Jana Pawła II. Część wojskowa to cmentarz wojenny nr 388. Kwatery oznaczono literami i numerami, dlatego przed wizytą skorzystaj z lokalizatora grobów na stronie Zarządu Cmentarzy Komunalnych. Cmentarz leży około 1,5 km od Rynku Głównego i niedaleko dworca.

Cmentarz Remuh przy ul. Szerokiej ma niespełna hektar, ale należy do najstarszych zachowanych cmentarzy żydowskich w Europie. Pochówki odbywały się tu od 1551 roku, a najstarsza macewa pochodzi z 1552 roku. W czasie wojny Niemcy urządzili na cmentarzu wysypisko, a ocalało tylko kilkanaście nagrobków. W 1959 roku archeolodzy odsłonili pod ziemią kilkaset macew, które ustawiono na nowo. Z rozbitych fragmentów ułożono mozaikę w murze, zwaną Ścianą Płaczu. Przy grobie rabina Mojżesza Isserlesa, zwanego Remu (zm. 1572), do dziś modlą się pielgrzymi. Wejście prowadzi przez dziedziniec synagogi Remuh, a na spokojne obejście wystarczy 30–45 minut.

Poznań: Wzgórze św. Wojciecha

Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan to najstarsza zachowana nekropolia Poznania. Powstał na mocy umowy z 1808 roku, a najstarszy zachowany nagrobek ma datę 1813. W 1948 roku zdecydowano, że stanie się miejscem spoczynku zasłużonych Wielkopolan. Dziś na około 2 ha znajduje się 868 pochówków w 577 grobach. Spoczywają tu między innymi gen. Stanisław Taczak, pierwszy dowódca powstania wielkopolskiego, i Stanisław Mikołajczyk, premier rządu RP na uchodźstwie. Tuż obok, w kościele św. Wojciecha, od 1923 roku działa Krypta Zasłużonych z grobem Józefa Wybickiego, autora słów hymnu. Krypta bywa udostępniana w wybrane dni, więc zapytaj o to w parafii. Teren to zbocze ze schodami, niewygodne dla wózków. Stary Rynek jest stąd o 10–15 minut spacerem.

Łódź: dwa cmentarze, dwie historie miasta

Stary Cmentarz przy ul. Ogrodowej założono w 1855 roku dla trzech wyznań: katolickiego, ewangelickiego i prawosławnego. Zajmuje około 21 ha, a od 2015 roku jest częścią Pomnika Historii „Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego”. Najcenniejszy zabytek to neogotycka kaplica grobowa Karola Scheiblera z lat 1885–1888, na co dzień zwykle niedostępna. Warto też zobaczyć mauzoleum Heinzlów z zieloną kopułą i kaplicę Gojżewskich wbudowaną w mur między częścią katolicką a prawosławną. Od 1995 roku każdego 1 listopada odbywa się tu kwesta na ratowanie zabytkowych nagrobków.

Cmentarz żydowski przy ul. Brackiej otwarto w 1892 roku. Ma około 40 ha, a pochowano na nim ponad 160 tysięcy osób, od fabrykantów po ofiary getta Litzmannstadt. Na Polu Gettowym spoczywa ponad 40 tysięcy ludzi zmarłych z głodu, chorób i wycieńczenia. Najbardziej rozpoznawalne jest mauzoleum Izraela Poznańskiego, uznawane za największy grobowiec żydowski na świecie. Od 2015 roku cmentarz ma status pomnika historii. Wejście dla zwiedzających jest od ul. Zmiennej i obowiązuje opłata. Mężczyźni powinni mieć nakrycie głowy, a boczne alejki są nierówne. Szlak pamięci łączy cmentarz ze stacją Radegast.

Wrocław: Muzeum Sztuki Cmentarnej

Stary Cmentarz Żydowski przy ul. Ślężnej to jedyne miejsce z tej listy, które od 1988 roku działa jako muzeum, oddział Muzeum Miejskiego Wrocławia. Gmina kupiła ziemię w 1856 roku, a ostatni pochówek odbył się w 1942. Na 4,6 ha zachowało się około 12 tysięcy nagrobków, od tradycyjnych macew po grobowce przypominające antyczne świątynie. Odszukaj groby Ferdinanda Lassalle’a, Heinricha Graetza, Ferdinanda Cohna i rodziców Edyty Stein. Od 1 listopada do końca marca muzeum jest czynne codziennie 9:00–16:00. Muzeum nie jest przystosowane do zwiedzania na wózku i nie udostępnia cmentarza do sesji zdjęciowych.

Szczecin: największy cmentarz w Polsce

Cmentarz Centralny otwarto w grudniu 1901 roku. Projektant, Wilhelm Meyer-Schwartau, wzorował się na cmentarzu Ohlsdorf w Hamburgu. Na ponad 172 ha rośnie około 415 gatunków drzew i krzewów, a pochowano tu ponad 300 tysięcy osób. To największy cmentarz w Polsce. Do zobaczenia są neoromańska Brama Główna, kaplica główna, cmentarz wojenny, lapidarium i około 200 zabytkowych nagrobków. Od 2010 roku wytyczono szlak historyczny z 21 przystankami i ścieżkę dendrologiczną. Na spacer głównymi alejami zaplanuj 1,5–2 godziny. Dojedziesz tramwajem do przystanku „Cmentarz Centralny”. W okolicach 1 i 2 listopada ulica Ku Słońcu bywa zamykana dla samochodów.

Zakopane: Pęksowy Brzyzek

Cmentarz na Pęksowym Brzyzku założył w 1851 roku ks. Józef Stolarczyk, a od 1931 roku nosi nazwę Cmentarza Zasłużonych. Na około 500 grobów przypada mniej więcej połowa osób zasłużonych dla Zakopanego, Tatr i Podhala. Bramę zaprojektował Stanisław Witkiewicz. Znajdziesz tu symboliczny grób Witkacego, mogiły Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Tytusa Chałubińskiego, Sabały i Kornela Makuszyńskiego oraz mur z nazwiskami kurierów tatrzańskich. Wiele rzeźb nagrobnych powstało w pracowni Władysława Hasiora. Cmentarz sąsiaduje ze Starym Kościołem z 1847 roku, a całość obejrzysz w godzinę. Alejki są strome i nierówne, zwłaszcza po deszczu.

Dwie wzmianki na koniec

Jeśli masz czas na więcej niż kilka miejsc, dodaj do trasy dwa mniejsze, ale równie ciekawe cmentarze.

Stary Cmentarz w Tarnowie powstał po edykcie cesarza Józefa II z 1784 roku, pierwszy odnotowany pochówek odbył się 23 listopada 1788 roku. Na 3,7 ha stoi blisko 2000 chronionych obiektów, wśród nich neoromańska kaplica Sanguszków, zwykle zamknięta. Cmentarz Mater Dolorosa w Bytomiu z 1868 roku nazywany jest bytomskimi Powązkami. Ma neogotycką kaplicę z lat 1881–1882 i aleję rodzinnych mauzoleów, a w rejestrze zabytków figuruje od 1987 roku.

Jak zwiedzać z szacunkiem

• To czynne miejsca pochówku. Zachowaj ciszę, nie wchodź na groby i ustępuj konduktom pogrzebowym. Uroczystości nie fotografuj.
• Cmentarze żydowskie mają własne zasady. Mężczyźni zakrywają głowę, wszyscy ubierają się skromnie. Nie dotykaj macew, nie siadaj na nagrobkach, a w szabat i święta żydowskie cmentarz jest zamknięty. Przy grobie Remu w Krakowie pielgrzymi zostawiają kamyki i karteczki.
• Zdjęcia. Wolno fotografować zabytkowe nagrobki, ale pamiętaj o żałobnikach. Muzeum we Wrocławiu nie zgadza się na sesje zdjęciowe.
• Obuwie. Alejki w starszych kwaterach są nierówne i śliskie po deszczu, więc wybierz wygodne buty.
• Termin. Wokół 1 i 2 listopada cmentarze odwiedzają tłumy. Jeśli chcesz zobaczyć zabytki w spokoju, wybierz dzień powszedni jesienią lub wiosną. Wieczór ze zniczami to osobne, poruszające doświadczenie, ale nie jest to czas na zwiedzanie z aparatem. Więcej o tym, co działa w te dni, w przewodniku Wszystkich Świętych i Zaduszki 2026.

Jeśli interesują cię legendy, a nie nagrobki, zajrzyj do artykułu o duchach w zamkach Polski, w którym oddzielamy podania od udokumentowanej historii.

Najczęściej zadawane pytania

Który cmentarz w Polsce jest najstarszy?

Wśród opisanych tu miejsc najstarszy jest cmentarz Remuh w Krakowie, na którym pochówki odbywały się od 1551 roku. Spośród cmentarzy chrześcijańskich Stary Cmentarz w Tarnowie pochodzi z końca lat 80. XVIII wieku i według zarządcy jest starszy od Powązek, założonych w 1790 roku, oraz od Rakowic.

Który cmentarz w Polsce jest największy?

Cmentarz Centralny w Szczecinie, który zajmuje ponad 172 ha. Według naszej karty to trzecia co do wielkości nekropolia w Europie, po cmentarzach w Hamburgu i Manchesterze.

Czy wstęp na zabytkowe cmentarze jest płatny?

Na większość cmentarzy komunalnych i parafialnych wstęp jest bezpłatny, na przykład na Powązki, Rakowicki, Stary Cmentarz w Łodzi i Centralny w Szczecinie. Bilety kupisz na Okopowej w Warszawie (20 zł), w Muzeum Sztuki Cmentarnej we Wrocławiu (20 zł, ulgowy 15 zł) i na cmentarzu żydowskim w Łodzi. Na Pęksowym Brzyzku parafia pobiera opłatę na konserwację nagrobków.

Jak ubrać się na cmentarz żydowski?

Skromnie, a mężczyźni, także nieżydowscy, muszą mieć nakrycie głowy. Nie jedz i nie pal na terenie cmentarza, nie dotykaj macew i nie siadaj na nagrobkach. Żałobników i ceremonie fotografuj tylko za zgodą.

Czy można zwiedzać cmentarze 1 listopada?

Cmentarze chrześcijańskie są wtedy otwarte, ale są pełne ludzi, a organizacja ruchu wokół nich się zmienia. Cmentarze żydowskie mają własne kalendarze i bywają zamknięte, na przykład Okopowa w wybrane święta państwowe. Godziny na 2026 rok sprawdź u zarządców.

Ile czasu zaplanować na jeden cmentarz?

Mniejsze nekropolie, jak Remuh, Pęksowy Brzyzek czy poznańskie Wzgórze św. Wojciecha, obejdziesz w 30–60 minut. Na Rakowicki, Powązki, Okopową, Brackiej w Łodzi i Centralny w Szczecinie zaplanuj 1,5–2 godziny, a na pełne poznanie ostatniego nawet pół dnia.

Chcesz zapisać trasę takiej jesiennej wyprawy? Zamień ją w plakat „Twoja podróż” i zachowaj mapę odwiedzonych miejsc na ścianie.