Cmentarz Centralny w Szczecinie

Cmentarz Centralny w Szczecinie to największy cmentarz w Polsce i trzecia co do wielkości nekropolia w Europie – po cmentarzach w Hamburgu i Manchesterze. Na ponad 172 ha urządzono rozległy park z alejami, fontannami, potokami i około 415 gatunkami drzew i krzewów, wśród których stoją zabytkowe nagrobki, kaplice i pomniki. To miejsce zadumy, ale także jedna z najciekawszych przestrzeni zielonych miasta, wyróżniona w plebiscycie „7 nowych cudów Polski”.

Historia największego cmentarza w Polsce

Na początku XX w. szybko rosnący Szczecin (wówczas niemiecki Stettin) potrzebował nowej nekropolii. Projekt przygotował miejski architekt Wilhelm Meyer-Schwartau, wzorując się na słynnym cmentarzu Ohlsdorf w Hamburgu. Cmentarz otwarto w grudniu 1901 r.; najpierw powstała część wschodnia z bramą główną, kaplicą i główną aleją, a w kolejnych latach – część zachodnia. Ostateczny kształt nadał mu ogrodnik Georg Hannig, pierwszy dyrektor cmentarza (1918).

Do 1945 r. była to niemiecka nekropolia Hauptfriedhof; po wojnie stała się cmentarzem polskiego Szczecina. Spoczywa tu ponad 300 tys. osób. Wojna i pożary zniszczyły część nagrobków, a w 1981 r. spłonęła kaplica główna – jej odbudowa trwała 13 lat. Od 1986 r. cmentarz jest wpisany do rejestru zabytków.

Co zobaczyć na Cmentarzu Centralnym

• Brama Główna od ul. Ku Słońcu – neoromańska, z lat 1901–1903, odbudowana po wojnie i odnowiona w 2008 r.; to naturalny początek spaceru,
• kaplica główna z basenem i fontanną przed wejściem,
• cmentarz wojenny na głównej osi widokowej – spoczywa tu 3379 żołnierzy, w tym 367 polskich i 3012 radzieckich,
• Pomnik Braterstwa Broni, Krzyż Katyński, pomnik Sybiraków i pomnik Grudnia '70,
• rzeźba „Matka Ziemia” Ernsta Barlacha z 1921 r. (kopia z 2011 r.),
• Kwatera Zasłużonych z kolistym basenem – groby osób zasłużonych dla Szczecina,
• lapidarium z dawnymi nagrobkami, m.in. nadburmistrza Hermanna Hakena i samego Meyera-Schwartaua,
• kwatera żydowska przy Alei Lipowej – jedyny czynny cmentarz żydowski w województwie.

Zachowało się około 200 zabytkowych nagrobków – warto odszukać m.in. grób rodziny Neumannów z rzeźbą anioła czy pomnik małżonków Haken z ich popiersiami. Od 2003 r. o renowację dawnych grobów dba Stowarzyszenie na Rzecz Cmentarza Centralnego.

Znani pochowani i pomniki pamięci

Na cmentarzu spoczywają ludzie, którzy budowali zarówno niemiecki, jak i polski Szczecin: przemysłowiec Bernhard Stoewer, nadburmistrz Hermann Haken, pierwszy powojenny prezydent miasta Piotr Zaremba, kapitan Konstanty Maciejewicz – twórca Państwowej Szkoły Morskiej, piosenkarka Helena Majdaniec, przedwojenna aktorka Stanisława Engelówna oraz Marian Jurczyk, legendarny przywódca szczecińskiej „Solidarności”. Morski charakter miasta przypominają pomnik „Tym, którzy nie powrócili z morza” i pomnik ofiar katastrofy promu „Jan Heweliusz”. Pomnik Braterstwa Broni, dzieło Sławomira Lewińskiego, odsłonięto w 1967 r. nad kwaterą wojenną.

Szlaki: historyczny i dendrologiczny

W 2010 r. wytyczono dwie trasy turystyczne: szlak historyczny z 21 przystankami, zaczynający się przy Bramie Głównej, oraz ścieżkę dendrologiczną z 32 tablicami. Na tej drugiej zobaczysz m.in. sosnę himalajską, lipę krymską, platany, dęby i buki – wiele drzew to pomniki przyrody. Najpiękniej jest jesienią, gdy cmentarz przypomina ogród botaniczny w kolorach złota i czerwieni,.

Na spokojny spacer głównymi alejami zaplanuj 1,5–2 godziny; przejście obu szlaków zajmie pół dnia. Lokalni przewodnicy i pasjonaci historii organizują też spacery z przewodnikiem.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Adres: ul. Ku Słońcu 125a, Szczecin; zarządca: Zakład Usług Komunalnych w Szczecinie.
• Wstęp: bezpłatny.
• Godziny otwarcia: aktualne godziny otwarcia bram sprawdź przed wizytą na stronie cmentarze.szczecin.pl lub w biurze ZUK.
• Pamiętaj, że to czynny cmentarz: zachowuj ciszę, nie przeszkadzaj w pogrzebach i nie wchodź na groby.

Zima i Wszystkich Świętych: zimą dzień jest krótki – zwiedzaj za dnia, a ścieżki poza głównymi alejami mogą być śliskie. W okolicach 1 i 2 listopada cmentarz odwiedzają tłumy, ul. Ku Słońcu bywa zamykana dla samochodów, a komunikacja miejska kursuje według specjalnego rozkładu – to nie jest dobry termin na spokojne zwiedzanie, choć wieczorny widok tysięcy zniczy robi ogromne wrażenie.

Dojazd

Brama Główna stoi przy ul. Ku Słońcu w dzielnicy Gumieńce, kilka kilometrów na zachód od centrum. Najwygodniej dojechać tramwajem do przystanku „Cmentarz Centralny” przy Bramie Głównej. Samochodem dojedziesz ulicą Ku Słońcu; w okresie Wszystkich Świętych obowiązują tu ograniczenia ruchu.

W okolicy warto zajrzeć na Jasne Błonia i do Parku Kasprowicza (ok. 3 km) lub do centrum z Wałami Chrobrego i katedrą.