Stary cmentarz w Łodzi

Stary Cmentarz w Łodzi przy ul. Ogrodowej to najstarsza zachowana nekropolia miasta i jeden z najciekawszych zabytków przemysłowej Łodzi. Na około 21 hektarach obok siebie leżą części katolicka, ewangelicka i prawosławna, a wśród alejek stoją grobowce wielkich rodów fabrykanckich – z neogotycką kaplicą Karola Scheiblera na czele. Spacer po cmentarzu to lekcja historii wielokulturowego miasta, opowiedziana kamieniem i rzeźbą.

Historia i znaczenie

Cmentarz założono w 1855 roku przy ówczesnych rogatkach, u zbiegu ulic Ogrodowej i Srebrzyńskiej, dla trzech wyznań chrześcijańskich szybko rosnącej Łodzi. Dziś zajmuje ok. 21 ha: część katolicka to ok. 11 ha, ewangelicko-augsburska ok. 9 ha, a prawosławna niespełna 1 ha. W rejestrze zabytków figuruje od 1980 roku, a w 2015 roku stał się częścią Pomnika Historii „Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego”. W rejestrze ujęto ponad 200 nagrobków.

Spoczywają tu przedstawiciele rodów Scheiblerów, Grohmanów, Geyerów, Kunitzerów czy Kindermannów, a także ludzie kultury, nauki i medycyny. W części prawosławnej pochowano głównie urzędników i wojskowych z czasów zaboru rosyjskiego. W części ewangelickiej znajduje się grób Iry Aldridge’a – czarnoskórego amerykańskiego aktora szekspirowskiego, który zmarł w Łodzi w 1867 roku podczas tournée. Najsłynniejszym „mieszkańcem” cmentarza pozostaje jednak Karol Scheibler (1820–1881), przybysz z Nadrenii, który zbudował w Łodzi największe imperium bawełniane – jego rodzinna kaplica do dziś góruje nad alejkami części ewangelickiej.

Co zobaczyć

• Kaplica grobowa Karola Scheiblera w części ewangelickiej – neogotycka, zbudowana w latach 1885–1888 według projektu Edwarda Lilpopa i Józefa Piusa Dziekońskiego; najcenniejszy zabytek cmentarza. Wnętrze od lat jest restaurowane i na co dzień zwykle niedostępne.
• Mauzoleum Heinzlów w części katolickiej – neorenesansowe, z zieloną kopułą, wzniesione w latach 1899–1904 według projektu Franza Schwechtena.
• Kaplica Gojżewskich wbudowana w mur między częścią katolicką a prawosławną – mąż był prawosławny, żona katoliczką, więc spoczywają po dwóch stronach muru, a furtki pozwalają przejść między częściami.
• rzeźbiarskie nagrobki, m.in. grobowiec Sophie Biedermann z postacią anioła.

Na spokojny spacer zaplanuj 1–2 godziny.

Kwesta i opieka nad zabytkiem

Od 1995 roku każdego 1 listopada odbywa się tu kwesta na ratowanie zabytkowych nagrobków. Zapoczątkował ją dziennikarz Wojciech Słodkowski, a od 1999 roku organizuje ją Towarzystwo Opieki nad Starym Cmentarzem. Część zebranych pieniędzy trafia na ratowanie kaplicy Scheiblera. Wieczorem we Wszystkich Świętych cmentarz rozświetlają tysiące zniczy. Jeśli chcesz zobaczyć nekropolię w spokoju, wybierz dzień powszedni wiosną lub wczesną jesienią – liście i światło dobrze podkreślają rzeźby nagrobne. Warto też sprawdzić, czy lokalni przewodnicy nie organizują akurat spacerów tematycznych.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Wejścia: ul. Ogrodowa 39 (część katolicka), 41 (prawosławna) i 43 (ewangelicka).
• Godziny: od kwietnia do października 8:00–20:00, od listopada do marca 8:00–17:00; biuro cmentarza pn.–pt. 8:00–16:00.
• Wstęp wolny.

To czynny cmentarz: zachowuj ciszę, nie wchodź na groby i nie fotografuj uroczystości pogrzebowych. Alejki są w większości nieutwardzone – z wózkiem bywa trudno.

Dojazd i w okolicy

Cmentarz leży na zachód od centrum, kilkanaście minut spacerem od Manufaktury i pałacu Izraela Poznańskiego. Ulicą Ogrodową kursują tramwaje, a w okolicy działa strefa płatnego parkowania. Po spacerze warto odwiedzić Manufakturę, Muzeum Miasta Łodzi w pałacu Poznańskiego i stojącą naprzeciw pałacu rzeźbę Serce WOŚP.

Najczęstsze pytania

W jakich godzinach jest otwarty Stary Cmentarz w Łodzi?

Od listopada do marca cmentarz jest otwarty w godz. 8:00–17:00, a od kwietnia do października w godz. 8:00–20:00. Biuro cmentarza pracuje od poniedziałku do piątku w godz. 8:00–16:00.

Czy wstęp na Stary Cmentarz w Łodzi jest płatny?

Nie, wstęp jest wolny. To czynny cmentarz, więc obowiązuje cisza i zakaz fotografowania uroczystości pogrzebowych.

Którędy wejść na Stary Cmentarz przy ul. Ogrodowej?

Wejścia znajdują się przy ul. Ogrodowej: pod nr 39 do części katolickiej, pod nr 41 do prawosławnej i pod nr 43 do ewangelickiej. Ulicą Ogrodową kursują tramwaje, a z Manufaktury dojdziesz w kilkanaście minut.

Czy można wejść do kaplicy Scheiblera na Starym Cmentarzu?

Wnętrze neogotyckiej kaplicy Karola Scheiblera od lat jest restaurowane i na co dzień zwykle pozostaje niedostępne. Z zewnątrz obejrzysz ją w części ewangelickiej, gdzie góruje nad alejkami.

Ile czasu zarezerwować na Stary Cmentarz w Łodzi?

Na spokojny spacer po około 21 hektarach zaplanuj 1–2 godziny. Alejki są w większości nieutwardzone, więc z wózkiem bywa trudno.