Plac Wolności w Łodzi

Ośmiokątny plac na północnym końcu Piotrkowskiej to punkt, od którego Łódź liczy numery domów, i miejsce, gdzie zaczęło się przemysłowe miasto. Wytyczono go w 1823 roku jako rynek nowej osady sukienników, a dziś stoją przy nim klasycystyczny ratusz, kościół z kopułą i pomnik Kościuszki. Po przebudowie zakończonej w 2024 roku połowa placu należy do pieszych, a pod nim można zejść do muzeum w dawnym zbiorniku kanalizacji.

Historia: rynek Nowego Miasta

Plac zaprojektowano w czasach, gdy władze Królestwa Polskiego, z Rajmundem Rembielińskim na czele, zakładały w Łodzi ośrodek przemysłu włókienniczego. Nadano mu kształt regularnego ośmiokąta na skrzyżowaniu traktu piotrkowskiego z dzisiejszymi ulicami Legionów i Pomorską, a wokół wytyczono siatkę ulic — część z nich do dziś nosi nazwy Zachodnia, Wschodnia i Północna. Do odróżnienia od starego rynku, leżącego około 450 m na północ, nazywano go Rynkiem Nowego Miasta. W latach 1827–1828 powstały przy nim ratusz i ewangelicki kościół Świętej Trójcy — pierwsze reprezentacyjne budowle miasta.

Na środku placu działało targowisko, które zniknęło w 1898 roku, gdy dotarł tu tramwaj, a rynek zamienił się w reprezentacyjny plac. Obecną nazwę nadano w 1918 roku, po odzyskaniu niepodległości. W czasie okupacji Niemcy przemianowali go na Freiheitsplatz, a potem Deutschlandplatz.

Pomnik i budynki wokół placu

• Pomnik Tadeusza Kościuszki — 17-metrowy monument odsłonięty 14 grudnia 1930 roku. Okupanci zburzyli go 11 listopada 1939 roku, a w 1960 roku odtworzono go w identycznej formie.
• Ratusz z 1827 roku — klasycystyczny budynek, dziś siedziba Archiwum Państwowego.
• Kościół Zesłania Ducha Świętego — dawny kościół ewangelicki, obecny budynek z kopułą wzniesiono w latach 1889–1891.
• Muzeum Archeologiczne i Etnograficzne w gmachu dawnej szkoły z 1857 roku.
• Muzeum Farmacji w miejscu, gdzie działała pierwsza apteka w mieście.

Ciekawostki

Pod placem znajduje się Muzeum Kanału „Dętka” — oddział Muzeum Miasta Łodzi w zbiorniku z 1926 roku, zaprojektowanym przez Williama Heerleina Lindleya. Ma on kształt zbliżony do dętki, 142 m długości i 187 cm wysokości, a mieścił 300 m³ wody do płukania kanałów. Od 2015 roku plac jest częścią pomnika historii „Łódź – wielokulturowy krajobraz miasta przemysłowego”. Przebudowa z lat 2022–2024 przeniosła tramwaje na północną stronę placu, zlikwidowała ruch okrężny wokół pomnika i dodała zieleń oraz plac zabaw.

Tripto podpowiada

Plac Wolności to najlepszy punkt startu spaceru Piotrkowską: deptak i dalsza część ulicy ciągną się stąd 4,2 km na południe, aż do placu Niepodległości. Na sam plac z obejrzeniem pomnika i fasad wystarczy 20–30 minut, z „Dętką” zaplanuj godzinę — godziny otwarcia i zasady wejścia sprawdź wcześniej na stronie Muzeum Miasta Łodzi. Po spacerze Piotrkowską możesz wrócić tramwajem, który zatrzymuje się przy placu.