Kościół Zesłania Ducha Św. w Łodzi

Kościół z kopułą i czterema narożnymi wieżyczkami na rogu placu Wolności i Piotrkowskiej przez ponad pół wieku był świątynią łódzkich luteranów — kościołem Świętej Trójcy. Od 1945 roku służy katolikom jako kościół Zesłania Ducha Świętego, ale w jego murach i na chórze organowym wciąż widać przemysłową, wielokulturową Łódź XIX wieku. Zaprojektowali go ci sami ludzie, którym miasto zawdzięcza pałac Juliusza Heinzla.

Historia: od luteranów do katolików

Pierwszy ewangelicki kościół stanął w tym miejscu w latach 1826–1828 według projektu Bonifacego Witkowskiego i był bryłą podobny do stojącego naprzeciwko ratusza. Bogacąca się społeczność niemieckich fabrykantów i rzemieślników szybko z niego wyrosła. Kamień węgielny pod nową świątynię wmurowano 7 sierpnia 1889 roku, a budowę według projektu Ottona Gehliga i Hilarego Majewskiego odebrano w 1891 roku; kościół poświęcono w lutym następnego roku. Główny dzwon odlano w 1893 roku w Warszawie.

Po II wojnie światowej świątynię przejęli katolicy. 1 stycznia 1945 roku poświęcił ją ks. prałat Jan Zdziowski, a w 1948 roku powstała tu parafia Zesłania Ducha Świętego; kościół był też świątynią garnizonową. W 1989 roku parafia odkupiła budynki od Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. W latach 2016–2019 odnowiono kopułę, bęben i elewację — konserwatorzy ustalili, że pierwotnie kościół miał ciepłą, piaskową kolorystykę, a nie szarą, jaką znali łodzianie.

Co zobaczyć

• Bryła na planie krzyża greckiego o ramionach 30 × 29 metrów z kopułą na wysokim bębnie, czterema narożnymi wieżami i dwiema mniejszymi wieżyczkami.
• Okna biforyjne z półkolistymi zamknięciami w stylu romańskim, otoczone pilastrami.
• Organy firmy Schlag und Söhne — romantyczny instrument o 46 głosach i trakturze pneumatycznej, najstarsze organy w Łodzi i największy instrument tej wytwórni w środkowej Polsce.
• Ołtarz główny projektu Feliksa Paszkowskiego ze stiukami Stefana Kiełbasińskiego z 1946 roku oraz gipsowe stacje drogi krzyżowej ufundowane przez Zgromadzenie Kupców.

Ciekawostki

W apsydzie zobaczysz malowidło Zesłania Ducha Świętego, a w kaplicy Serca Jezusowego płaskorzeźby św. Michała i św. Jerzego. Ewangelicka parafia Świętej Trójcy formalnie przestała istnieć dopiero w 1994 roku. Otto Gehlig, współautor kościoła, był zięciem fabrykanta Juliusza Heinzla.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynną świątynią parafialną, więc wnętrze najlepiej oglądać poza mszami — wystarczy 20–30 minut. Najlepszy widok na kopułę masz z placu Wolności, spod pomnika Kościuszki. Jeśli trafisz na koncert organowy, skorzystaj: brzmienie instrumentu Schlaga to rzadka okazja. Kilka kroków dalej stoi dawny ratusz i początek ulicy Piotrkowskiej.