Stary Cmentarz w Tarnowie

Stary Cmentarz w Tarnowie, dawniej zwany Zabłockim, to jedna z najstarszych zachowanych nekropolii w Polsce — starsza od warszawskich Powązek i krakowskich Rakowic. Na niespełna czterech hektarach między ulicą Narutowicza a potokiem Wątok stoi kilka tysięcy nagrobków, w tym barokowe i klasycystyczne rzeźby, monumentalne kaplice rodowe i kwatera patriotyczna. To miejsce na spokojny spacer z historią Tarnowa i Galicji w tle.

Historia: od edyktu Józefa II

Cmentarz powstał w następstwie edyktu cesarza Józefa II z 1784 roku, który nakazywał likwidację cmentarzy przykościelnych w miastach. Zarządca podaje, że zakładano go zapewne w 1787 roku, a pierwszy odnotowany pochówek — bernardyna o. Mansweta Hartika — odbył się 23 listopada 1788 roku. Początkowo służył parafii liczącej ponad 5000 katolików z Tarnowa i okolicznych wsi; od 1836 roku obok działał osobny cmentarz ewangelicki, włączony do całości w 1872 roku. Do dziś zachowały się tu groby protestantów z niemieckimi napisami.

Według Miejskiego Zarządu Cmentarzy spoczęło tu ponad 70 tysięcy osób, a na terenie o powierzchni ok. 3,7 ha pozostaje blisko 2000 obiektów objętych ochroną.

Co zobaczyć

• Barokowy nagrobek księżnej Marii z Lubomirskich Radziwiłłowej (zm. 1795) — pierwszy pomnik na cmentarzu.
• Nagrobek biskupa Floriana Janowskiego (zm. 1801), dawnego opata tynieckiego.
• Falisty mur z początku XIX wieku, zaprojektowany przez Franza von Grottgera, dziadka malarza Artura Grottgera.
• Kaplicę Radzikowskich (św. Józefa) z ok. 1811 roku — dziś kaplicę przedpogrzebową.
• Neoromańską kaplicę Sanguszków z 1870 roku według projektu Michała Zajączkowskiego, z sarkofagami dłuta Antoniego Madeyskiego; w krypcie spoczywa niemal cały ród dawnych właścicieli miasta.
• Kwaterę patriotyczną — jej zaczątkiem była zbiorowa mogiła ofiar rzezi galicyjskiej 1846 roku; obok pochowano powstańców styczniowych, w 1876 roku stanął pomnik na grobie zesłańca i pamiętnikarza Rufina Piotrowskiego, a w 1891 roku usypano mogiłę z głazów zwieńczoną krzyżem. Leżą tu też legioniści i żołnierze obu wojen światowych.

Jak zwiedzać

To czynny cmentarz komunalny — zachowaj powagę i nie wchodź na groby. Na spacer zaplanuj 45–90 minut; najciekawsze są XVIII- i XIX-wieczne nagrobki w starszej części cmentarza. Wstęp jest bezpłatny. Zarządca nie publikuje stałych godzin otwarcia bram (stan na październik 2026), dlatego przychodź w ciągu dnia; w okresie Wszystkich Świętych cmentarze w Tarnowie bywają otwarte całą dobę.

Kaplica Sanguszków to prywatna własność rodu i na co dzień jest zamknięta. Bywa udostępniana okazjonalnie — np. podczas kwesty na ratowanie zabytków cmentarza około Wszystkich Świętych — warto wtedy śledzić lokalne media.

Najlepsza pora i dla kogo

Najpiękniej jest jesienią, gdy stare lipy i klony zrzucają liście, oraz w dniach 1–2 listopada, kiedy tysiące zniczy rozświetlają aleje — wtedy jednak cmentarz jest bardzo zatłoczony, a w okolicy obowiązuje zmieniona organizacja ruchu. Alejki są w większości utwardzone, więc spacer z wózkiem jest możliwy w głównych ciągach; między kwaterami bywa wąsko i nierówno. To dobre miejsce dla miłośników historii i rzeźby nagrobnej, mniej dla małych dzieci.

Dojazd

Brama główna znajduje się przy ul. Narutowicza, ok. 15 minut pieszo na południe od Rynku. Biuro zarządcy mieści się przy ul. Bernardyńskiej 24 (pn–pt 7:30–15:30).

W okolicy

• Rynek w Tarnowie z renesansowym ratuszem.
• Kościół Najświętszej Marii Panny — tuż obok cmentarza.
• Promenada nad Wątokiem — spacerowy bulwar wzdłuż potoku.