Kirkut w Tarnowie

Oryginalna brama tarnowskiego kirkutu, przez którą w czasie Zagłady przeszły tysiące Żydów, od 1991 roku znajduje się w Muzeum Holokaustu w Stanach Zjednoczonych — na miejscu stoi jej kopia. Za nią zaczyna się jedna z najstarszych żydowskich nekropolii w Polsce: 3,2 ha, około 3000 zachowanych nagrobków i najstarsza macewa z 1667 roku. Badania z lat 2018–2019 wykazały, że spoczywa tu ponad 11 tysięcy osób.

Historia: od XVI wieku do Zagłady

Daty założenia cmentarza nie znamy, ale zachowane dokumenty pozwalają przyjąć, że istniał już w 1581 roku. Przez kolejne stulecia chowano tu członków tarnowskiej gminy żydowskiej. W czasie wojny Niemcy wywozili i mordowali tarnowskich Żydów, a za bramą, po prawej stronie, znajduje się masowa mogiła około 25 tysięcy ofiar z tarnowskiego getta. W 1946 roku Dawid Beckert ustawił nad nią pomnik w kształcie złamanej kolumny, pochodzącej z ruin Nowej Synagogi.

Opiekę nad nekropolią przejął Komitet Opieki nad Zabytkami Kultury Żydowskiej w Tarnowie, powołany w lutym 1988 roku. Odnowiono ogrodzenie, a od 2000 roku porządkuje się teren. W 2018 roku w kwaterze wojskowej odnowiono 27 nagrobków żołnierzy zmarłych w czasie I wojny światowej. W latach 2017–2019 przeprowadzono największy dotąd projekt: remont i miejscami odbudowę muru, utwardzenie alejek, podjazd dla niepełnosprawnych, oświetlenie oraz inwentaryzację grobów z lokalizacją GPS i odczytem inskrypcji.

Co zobaczyć

• Pomnik w formie złamanej kolumny z 1946 roku nad mogiłą ofiar getta.
• Ozdobne macewy z rzeźbionymi zwieńczeniami, część ustawiona w rzędach przy ogrodzeniu.
• Kwaterę wojskową z odnowionymi nagrobkami żołnierzy z I wojny światowej.
• Kopię dawnej bramy — oryginał pokazywany jest w amerykańskim muzeum Holokaustu.

Jak szukać przodków

Komitet dysponuje nazwiskami około połowy z ponad 11 tysięcy pochowanych. Inwentaryzację nagrobków i inskrypcji, z których dało się odczytać co najmniej dwie dane, przygotowała Fundacja Dokumentacji Cmentarzy Żydowskich w Polsce, a bazę udostępniono w internecie. Dla zwiedzających przygotowano też aplikację mobilną i nowy szlak. Historię nekropolii opisuje publikacja Adama Bartosza „Cmentarz żydowski w Tarnowie” (2019), wydana po polsku i angielsku.

Tripto podpowiada

Kirkut leży przy ul. Szpitalnej. Według Komitetu jest otwarty od poniedziałku do piątku w godzinach 9:00–13:00. Poza tymi godzinami klucz można wypożyczyć przez całą dobę za kaucją na portierni Szpitala im. E. Szczeklika, tzw. Starego Szpitala, w budynku ochrony przy wjeździe od ul. Starodąbrowskiej, około 300 m od cmentarza. To miejsce pamięci: zachowaj ciszę, nie wchodź na groby, a mężczyźni powinni zakryć głowę. Na spokojny spacer zaplanuj około godziny, a wizytę możesz połączyć ze spacerem po Starym Mieście.