Zamek w Melsztynie

Zamek w Melsztynie to ruiny średniowiecznej warowni rodu Leliwitów na wzgórzu Zamczysko nad przełomem Dunajca, w gminie Zakliczyn, ok. 30 km na południowy zachód od Tarnowa. Po ponad dwustu latach w ruinie zamek znów ma wieżę: w latach 2018–2023 gmina odbudowała gotycki donżon do wysokości 28 m, a dziś można wejść do środka i podziwiać dolinę Dunajca. To jedno z najciekawszych miejsc widokowych Pogórza Rożnowskiego i świetny cel krótkiego spaceru.

Historia: Leliwici, Jordanowie, Lanckorońscy

Budowę kamiennego zamku rozpoczął w 1347 roku Spycimir Leliwita, a w 1362 roku biskup Jan Bodzanta poświęcił kaplicę zamkową pw. Ducha Świętego. W latach 1380–1399 warownią władał Spytek z Melsztyna — niektórzy badacze właśnie jemu przypisują budowę gotyckiego donżonu. W 1511 roku Jan Melsztyński sprzedał zamek Mikołajowi Jordanowi, a około 1546 roku Spytek Wawrzyniec Jordan przebudował go w stylu renesansowym. Później zamek dzielili Zborowscy i Tarłowie, a od 1744 roku należał do Lanckorońskich.

Kres świetności przyniósł 1770 rok: zamek zajęli konfederaci barscy, a wojska rosyjskie złupiły go i spaliły. Pod koniec XVIII wieku część murów rozebrano na budowę kościoła w Domosławicach, a w 1846 roku zawaliła się część donżonu. W latach 1879–1885 Karol Lanckoroński zabezpieczył ruiny i postawił przy nich małe schronisko dla turystów.

Odbudowa wieży

Do 2022 roku właścicielem ruin były Lasy Państwowe; gmina Zakliczyn użytkowała je od 2008 roku, a w 2022 roku przejęła teren na własność. Odbudowę wieży prowadzono etapami: w 2021 roku mury sięgały 11,6 m, w 2022 — 18 m, a w grudniu 2023 roku wieżę zwieńczono dachem. Prace kosztowały ponad 5 mln zł, z czego ok. 70% pochodziło z dotacji rządowych. Kolejne lata przyniosły budowę przypory z klatką schodową, zabezpieczenie bramy i muru obwodowego oraz stabilizację osuwiska; w 2025 roku powstała ok. 100-metrowa ścieżka wzdłuż zewnętrznych murów.

Co zobaczyć

• Odbudowaną wieżę (28 m) — w środku są wystawy, m.in. fotografie z odbudowy, a z wyższych kondygnacji i balkonu rozciąga się widok na Dunajec,
• relikty murów z renesansowym murem ze strzelnicami i pozostałości bramy,
• panoramę przełomu Dunajca i okolicznych wzgórz Pogórza.

Zwiedzanie w praktyce

Według relacji z sezonu 2026 zwiedzanie jest bezpłatne i samodzielne, bez kas i stałych godzin; wieża bywa jednak zamykana na czas prac budowlanych (np. jesienią 2024 roku), więc przed przyjazdem warto sprawdzić komunikaty gminy Zakliczyn. Zaplanuj ok. 1 godziny. Na wzgórze prowadzi niebieski szlak od drogi wojewódzkiej nr 980 — z dolnego parkingu (okolice restauracji, Melsztyn 50) to ok. 15–20 minut stromego podejścia. Mniejszy parking jest wyżej, przy budynku informacji turystycznej (Melsztyn 20), skąd do zamku jest krótko. Podejście nie nadaje się dla wózków; psy są mile widziane.

Dla kogo i kiedy najlepiej

Melsztyn to dobry cel dla rodzin z dziećmi w wieku szkolnym — krótkie podejście, zamek do „zdobycia” i wieża z widokiem wynagradzają wysiłek. Spodoba się też miłośnikom fotografii: najładniej jest wiosną, gdy zazielenią się stoki, i jesienią, kiedy dolina Dunajca mieni się kolorami, a poranne mgły snują się nad rzeką. Latem warto przyjechać rano lub pod wieczór, bo wzgórze bywa nasłonecznione. Zimą ścieżka może być śliska — zabierz buty z dobrą podeszwą.

W okolicy

Po drugiej stronie Dunajca stoi zamek w Czchowie z gotycką wieżą, a kilka kilometrów dalej leży Zakliczyn z rynkiem i Lusławice z Europejskim Centrum Muzyki Krzysztofa Pendereckiego. Na południe rozciągają się jeziora Czchowskie i Rożnowskie.