Kościół Narodzenia NMP w Czchowie

Z rynku w Czchowie widać ceglany, schodkowy szczyt nad kamienną bryłą – to jeden z najstarszych kościołów nad Dunajcem. Prezbiterium wzniesiono przed 1360 rokiem, zapewne z fundacji Kazimierza Wielkiego, a w jego wschodniej ścianie tkwią kamienie z jeszcze starszego, romańskiego kościoła z XII wieku. Najcenniejsze czeka jednak w środku: gotyckie malowidła, wśród nich rzadka scena z papieżem Urbanem V.

Historia

Obecny kościół powstał w dwóch etapach. Najpierw zbudowano kamienne prezbiterium, wykorzystując ciosy romańskiej budowli – w tym fragment fryzu, który wciąż zdobi elewację wschodnią. Około 1450 roku dobudowano korpus, a w XV lub XVI wieku wieżę. W 1841 roku, w obawie przed zawaleniem, wieżę obniżono do pierwszej kondygnacji. W XVIII wieku przy prezbiterium powstała kaplica z kopułą, a na przełomie XIX i XX wieku neogotycki szczyt i wieżyczka na sygnaturkę.

Ciekawy epizod przypada na lata 1551–1554, gdy świątynia należała do luteranów. Proboszczem był wtedy Francesco Lismanini – prowincjał franciszkanów, spowiednik królowej Bony i jeden z czołowych polskich reformatorów.

Malowidła w prezbiterium

Gotycką polichromię wykonano w trzech fazach, od drugiej połowy XIV wieku do pierwszej ćwierci XV wieku. Odsłonięto ją w latach 1890–1896, konserwowano w latach 60. XX wieku, a ostatnie prace restauratorskie trwały w latach 2008–2019. Na ścianie północnej zachował się cykl pasyjny. Późniejsza faza przyniosła m.in. Narodzenie Marii, Koronację Marii, Zwiastowanie, Pokłon Trzech Króli, Matkę Miłosierdzia i Apoteozę papieża Urbana V – rzadki temat w polskiej sztuce. Najmłodsza jest Pietà anielska z początku XV wieku.

Co zobaczyć

• Sklepienia krzyżowo-żebrowe w prezbiterium z kolistymi zwornikami, wsparte na kamiennych wspornikach w formie masek.
• Nagrobek Kaspra Wielogłowskiego (zm. 1564) z czerwonego marmuru i piaskowca, z postacią zmarłego, przypisywany Hieronimowi Canavesiemu, oraz nagrobek jego żony.
• Późnogotycką kamienną chrzcielnicę z 1506 roku.
• Pietę z około połowy XV wieku w prawym ołtarzu bocznym.
• Gotyckie portale – ostrołukowy i prostokątny – oraz okrągłą wieżyczkę schodową przy wieży.
• Kaplicę z kopułą na pendentywach z obrazem Matki Bożej Śnieżnej z XVII wieku.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy rynku, kilka minut pieszo od baszty zamku w Czchowie na wzgórzu. Wnętrze zobaczysz przed mszą lub po niej – zarezerwuj 30 minut i przyjrzyj się ścianom prezbiterium z bliska. Obok stoi drewniana dzwonnica. Połącz wizytę z widokiem na Jezioro Czchowskie i zamek Tropsztyn po drugiej stronie wody.