Drewniany kościół w Tęgoborzy

Na przełęczy św. Justa, kilka kroków od ruchliwej drogi krajowej nr 75 z Nowego Sącza do Brzeska, w wieńcu starych lip stoi niewielki drewniany kościół Narodzenia NMP. To tutaj 10 czerwca 1939 roku wzięła ślub Janina Dowbor-Muśnicka (Lewandowska) – pilotka i spadochroniarka, jedyna kobieta zamordowana w Katyniu. Za płotem z dwiema bramami czeka wnętrze z gotycką rzeźbą i chrzcielnicą starszymi niż sam kościół.

Między legendą a historią

Tradycja mówi, że na wzgórzu miał pustelnię św. Just (Just-Jodok), uczeń św. Andrzeja Świerada, zmarły według przekazu około 1009 roku. Nie zachowało się jednak żadne źródło z jego epoki – żywot pustelnika spisano dopiero na początku XVII wieku na podstawie opowieści okolicznych mieszkańców. Pewniejszy jest dokument z 1400 roku: rycerz Chebda z Rożnowa ufundował tu wtedy mały klasztor kanoników od pokuty, zwanych Markami. W czasie reformacji arianin Cyryl Chrząstowski, dziedzic Tęgoborzy, ograbił i zniszczył kościół i klasztor.

Obecny kościół zbudowano w drugiej połowie XVII wieku na miejscu zniszczonego klasztoru i rozbudowano w XVIII wieku. Pod koniec XIX wieku dostawiono przed nim sporą kruchtę z wieżyczką na sygnaturkę. Nie należy go mylić z dawnym kościołem parafialnym św. Mikołaja z Tęgoborza, który przeniesiono do Tabaszowej.

Co zobaczyć

Kościół ma konstrukcję zrębową, jest oszalowany pionowymi deskami i nakryty jednym wspólnym dachem nad nawą i prezbiterium. Na zewnątrz szukaj ozdobnych falban pod okapem, barokowego blaszanego hełmu z latarnią na sygnaturce i gołębnika na przedniej ścianie nawy. We wnętrzu:

• barokowy ołtarz główny z XVII wieku z obrazem Matki Bożej Juścieńskiej, wzorowanym na wizerunku częstochowskim i namalowanym na płótnie naklejonym na trzy deski,
• ludowy w stylu obraz św. Justa z 1677 roku – u stóp świętego widać fundatorów,
• gotycka rzeźba Matki Bożej z Dzieciątkiem z XV wieku,
• kamienna chrzcielnica z herbami z początku XVI wieku – obie pochodzą z wcześniejszych świątyń.

Odpust na Juście

Odpust przypada 8 września, w święto Narodzenia NMP. Ma charakter dożynkowy: okoliczne wsie przynoszą na ołtarz wieńce i chleby z nowego ziarna, święci się też zboże do siewu. Na te uroczystości obok kościoła zbudowano ołtarz polowy.

Tripto podpowiada

Jadąc od Krakowa, skręć w prawo tuż przed najwyższym punktem przełęczy – kościół jest kilka chwil od drogi, ale łatwo go przegapić. Na obejrzenie z zewnątrz wystarczy 15–20 minut. To czynna świątynia filialna parafii Tęgoborze, a wnętrze bywa dostępne głównie przy nabożeństwach, dlatego przed przyjazdem warto sprawdzić aktualne informacje parafii. Z przełęczy rozciąga się widok na Jezioro Rożnowskie, więc postój łatwo połączyć z trasą wokół zbiornika.