Zamek w Nowym Sączu

Zamek w Nowym Sączu przetrwał najazd Szwedów, pożary i powódź, ale dobił go dopiero rok 1945. Żołnierze Batalionów Chłopskich wysadzili wtedy niemiecki skład amunicji urządzony w jego murach, a eksplozja niemal całkowicie zniszczyła zabytek. Z królewskiej warowni Kazimierza Wielkiego z lat 1350–1360 zostały fragmenty murów i odbudowana Baszta Kowalska — dziś otoczone parkiem nad widłami Dunajca i Kamienicy.

Królewska siedziba na skarpie

Zamek wzniesiono na skarpie w północno-zachodnim narożniku miasta i włączono w system miejskich murów obronnych. Od miasta oddzielała go fosa i prawdopodobnie mur z bramą. Miał dwie narożne baszty, wieżę, budynek mieszkalny i przedzamcze, a od zachodu i północy chroniły go dwie rzeki. Był siedzibą kasztelanii, urzędu grodzkiego i starosty.

Goście koronowani

W 1370 roku zatrzymał się tu Ludwik Węgierski, jadący do Krakowa po polską koronę. Jesienią 1384 roku zamek gościł Jadwigę Andegaweńską, która kilka tygodni później, 16 października, została w Krakowie koronowana na króla Polski. Częstym gościem był Władysław Jagiełło — w kwietniu 1410 roku naradzał się tu z wielkim księciem litewskim Witoldem przed wojną z zakonem krzyżackim. W latach 1611–1615 zamek przebudowano w stylu manierystycznym dla Sebastiana i Stanisława Lubomirskich według projektu Macieja Trapoli; liczył wtedy około 40 komnat.

Długi upadek

Zniszczenia z czasów potopu szwedzkiego, pożary i kryzys gospodarczy XVII wieku sprawiły, że zamek zaczął popadać w ruinę. W 1768 roku nieostrożni konfederaci barscy wywołali kolejny pożar. W sierpniu 1813 roku wielka powódź podmyła skarpę i zachodnie skrzydło osunęło się do Dunajca. Austriacy urządzili w resztkach koszary, magazyny, a w 1846 roku więzienie. Częściowa odbudowa z 1905 roku i prace konserwatorskie zakończyły się w 1938 roku otwarciem w murach Muzeum Ziemi Sądeckiej — zaledwie kilka lat przed ostateczną katastrofą. W latach 50. XX wieku odrestaurowano Basztę Kowalską i fragment murów z attykami.

Legenda o źródełku

U stóp Baszty Kowalskiej biło kiedyś źródełko o siarkowym posmaku, które nigdy nie zamarzało. Według legendy pełniący przy nim wartę młodzi rycerze znikali bez śladu. Wreszcie pewien śmiałek zakreślił wokół siebie krąg święconą kredą i doczekał północy: ze źródła wyłoniły się nimfy, zapraszające do tańca. Gdy wrzucił do wody różaniec, zamieniły się w czarownice i odleciały. Źródełka już nie ma — podobno zasypał je wybuch z 1945 roku.

Na co zwrócić uwagę

• Renesansowa Baszta Kowalska — najlepiej zachowany element zamku.
• Fragmenty murów obwodowych z attykami, odtworzone w latach 50.
• Krawędź skarpy, która pokazuje, dlaczego zamek postawiono właśnie tu — i dlaczego powódź z 1813 roku mogła go podmyć.

Tripto podpowiada

Ruiny leżą w parku miejskim, kilka minut spacerem od Rynku i ratusza. Sam zamek to krótki przystanek na 15–30 minut, więc dobrze połączyć go ze spacerem po starówce. Teren jest ogólnodostępny. Najładniejsze światło na zdjęcia baszty jest późnym popołudniem, a z krawędzi parku widać dolinę Dunajca. Po deszczu ścieżki w parku bywają śliskie.