Rynek w Starym Sączu

Rynek w Starym Sączu wygląda tak, jak wyobrażamy sobie małe galicyjskie miasteczko: niska, przeważnie XIX-wieczna zabudowa, studnia pod lipami i nawierzchnia z otoczaków z Dunajca, które wykładano przez 11 lat. To centrum jednego z najstarszych miast w Polsce, które wraz z klasztorem klarysek ufundowanym przez św. Kingę zostało w 2018 roku uznane za Pomnik Historii.

Historia: miasto Kingi

Pierwsza wzmianka o lokacji miasta na prawie niemieckim pochodzi z 1273 roku, z czasów księcia Bolesława Wstydliwego. Ostateczne urządzenie miasta według prawa magdeburskiego przeprowadzili w 1357/1358 roku ksieni klasztoru Konstancja i król Kazimierz Wielki. Rynek ma kształt zbliżony do kwadratu, a jego boki odpowiadają czterem stronom świata; z każdego narożnika wychodzą prostopadle dwie ulice.

Miasto wielokrotnie płonęło. Największy pożar w 1795 roku strawił niemal całą zabudowę i stojący pośrodku ratusz, którego nigdy nie odbudowano – jego rekonstrukcję można dziś zobaczyć w Sądeckim Parku Etnograficznym w Nowym Sączu. Z pożaru ocalał jedyny murowany dom, zwany Domem na Dołkach. Najstarszy spis domów rynkowych z 1699 roku wymienia 26 działek.

Co zobaczyć

• Bruk z otoczaków – rynek początkowo żwirowano, a w 1861 roku zaczęto go wykładać otoczakami granitowymi z Dunajca; prace trwały 11 lat.
• Studnię pod lipami – dawniej stała obok ratusza; jej obecny kształt pochodzi z 1848 roku, a otaczające ją lipy posadzono w 1877 roku.
• Dom na Dołkach (Rynek 6) – XVII-wieczny dom z łamanym dachem krytym gontem, metrowej grubości murami i kolebkowymi sklepieniami. Mieści Muzeum Regionalne im. Seweryna Udzieli, założone w 1954 roku.
• „Maślany rynek” – plac targowy w południowej pierzei, powstały na miejscu spalonych domów.
• Klasztor klarysek – fundację św. Kingi, część tego samego zespołu staromiejskiego wpisanego na listę Pomników Historii.

Ciekawostki

Nazwa Domu na Dołkach ma dwa wyjaśnienia. Badacz dziejów miasta Wiktor Bazielich wywodzi ją od położenia budynku w najniższym miejscu rynku; według drugiej wersji jeden z właścicieli, garbarz, namaczał skóry w beczkach zakopanych w ziemi. W sieni zachowała się XVII-wieczna posadzka z rzecznych otoczaków – według opisu gminy kamienie wilgotnieją tuż przed deszczem. Dawne nazwy ulic też mają swoją historię: obecna ul. Jana Pawła II nazywała się Krwawą.

Tripto podpowiada

Rynek jest dostępny przez całą dobę i bezpłatnie. Otoczaki są nierówne i śliskie po deszczu – załóż wygodne buty, a z wózkiem trzymaj się chodników, przebudowanych w latach 1996–1997. Na spacer po rynku i okolicznych uliczkach zaplanuj godzinę, z Muzeum Regionalnym i klasztorem klarysek – pół dnia. Najspokojniej jest rano, zanim na płycie rynku zrobi się tłoczno od samochodów.