Pałac w Nawojowej

W styczniu 1937 roku do Nawojowej pod Nowym Sączem przyjechała tuż po ślubie holenderska księżniczka Juliana, przyszła królowa, z mężem Bernhardem – hrabia Adam Stadnicki urządził dla nich polowanie w lasach nad Rytrem. Pałac, w którym gościli, ma za sobą ponad cztery wieki historii, pożar w dniu ślubu jednego z właścicieli i niemal 70 lat w rękach państwa. Od 2013 roku znów należy do potomków Stadnickich, którzy prowadzą jego rewitalizację.

Od dworu Nawojowskich do rezydencji Stadnickich

Wieś założył jako osadę rycerską kasztelan krakowski Nawoj; w księdze Liber beneficiorum Jana Długosza z lat 1470–1480 jako właściciel figuruje Tomasz Nawojowski. Około 1580–1590 Piotr Nawojowski wzniósł tu murowany dwór – jego mury tkwią do dziś w najstarszej części pałacu. Później dobra przeszły w ręce Branickich i Lubomirskich, a w 1799 roku kupił je hrabia Franciszek Stadnicki herbu Szreniawa. Jego potomkowie rozbudowali dwór w rodową rezydencję.

Według materiałów właścicieli w 1852 roku, w dniu ślubu hrabiego Edwarda Stadnickiego, budynek strawił pożar, po którym pałac odbudowano i przebudowano. Edward założył też w Nawojowej hutę żelaza, której wyroby nagrodzono medalem na wystawie we Lwowie w 1877 roku. Jego wnuk Adam Stadnicki, leśnik wykształcony w Monachium, od 1904 roku prowadził wzorową gospodarkę leśną, założył tartak i rezerwat w Łabowcu, a jego działania stały się podwaliną późniejszego Popradzkiego Parku Krajobrazowego.

Wojna, PRL i zwrot

W czasie okupacji w pałacu stacjonowały wojska niemieckie, a mieszkał tu także wybitny aktor Juliusz Osterwa z żoną i córką. W 1945 roku majątek przejęło państwo. Od 1982 roku mieściło się tu Technikum Hodowlane, a w ostatnich latach Małopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego i agencja rolnicza; nieremontowany budynek popadał w ruinę. W 2013 roku decyzją ministra rolnictwa zespół pałacowo-parkowy wrócił do spadkobierców Adama Stadnickiego. Właściciele planują tu Dom Pracy Twórczej – miejsce konferencji, plenerów i spotkań artystycznych.

Na co zwrócić uwagę

Pałac składa się z dwóch prostopadłych skrzydeł połączonych sześciokondygnacyjną wieżą w stylu romantycznego neogotyku. Starsze skrzydło z dworem Nawojowskich ma przypory i narożne wieżyczki, nowsze zachodnie – modernistyczny charakter z elementami neogotyku. W szczycie frontowej elewacji widnieje herb Stadnickich Szreniawa w dekoracyjnej oprawie z koroną. We wnętrzach zachowały się m.in. renesansowy kominek z białego marmuru, polichromowane stropy z romantycznymi pejzażami i rokokowe piece w sali balowej.

Pałac otacza park założony w 1840 roku z inicjatywy Edwarda Stadnickiego. Rosną w nim m.in. platan, tulipanowiec i dęby czerwone sadzone w latach 40. XIX wieku oraz cypryśniki i grujeczniki japońskie z początku XX wieku.

Tripto podpowiada

To obiekt prywatny w trakcie rewitalizacji, a nie muzeum – przed przyjazdem sprawdź na stronie palacwnawojowej.pl, czy park lub wnętrza są udostępniane. Pałac leży przy drodze z Nowego Sącza do Krynicy, więc łatwo zatrzymać się tu na krótko w drodze w Beskid Sądecki.