Bazylika w Nowym Sączu

W przyziemiu północnej wieży zachowały się drzwi, na których w 1617 roku podpisało się czterech miejskich hejnalistów – napis zna się dziś głównie z rysunku Stanisława Wyspiańskiego. Bazylika św. Małgorzaty w Nowym Sączu to najstarszy kościół miasta, dawna kolegiata i sanktuarium Przemienienia Pańskiego, stojące tuż przy rynku. W jej wnętrzu średniowieczne malowidła sąsiadują z renesansem, barokiem i nowoczesnymi organami.

Historia: od fary do kolegiaty i bazyliki

Kościół powstał na przełomie XIII i XIV wieku, a najstarsza wzmianka pochodzi z 1303 roku. 4 października 1448 roku kardynał Zbigniew Oleśnicki podniósł go do rangi kolegiaty i powołał kapitułę z czterema prałaturami i czterema kanoniami. Kapituła działała przez 343 lata – ostatnie posiedzenie odbyło się 14 lipca 1791 roku, gdy Nowy Sącz był już pod władzą Austrii. Reaktywowano ją dopiero w 1996 roku.

W XV wieku dobudowano dwie wieże: północną (1460) i południową (ukończoną w 1507 roku). Południowa, z powodu błędów konstrukcyjnych, groziła zawaleniem, więc około 1580 roku rozebrano ją i odbudowano w stylu renesansowym. Zawisł w niej m.in. dzwon „Michał Archanioł”, uchodzący za największy w Małopolsce po krakowskim Zygmuncie. Austriacy zarekwirowali dzwony na cele wojenne w 1916 roku, a Niemcy zabrali dwa nowe w 1941 roku. W 1992 roku, w 700-lecie miasta, papież Jan Paweł II nadał świątyni tytuł bazyliki mniejszej.

Co zobaczyć we wnętrzu

• Gotycka polichromia z 1360 roku na południowej ścianie prezbiterium – fragment scen męczeństwa i ukrzyżowania, odkryty dopiero w 1970 roku.
• Obraz Przemienienia Pańskiego w ołtarzu głównym – włoskie dzieło z XV wieku, przeniesione tu w 1785 roku i otoczone kultem.
• Figura Madonny z Dzieciątkiem z XIV wieku i fryz z płaskorzeźbami apostołów, według przekazu przywieziony po bitwie pod Grunwaldem.
• Trzy gotyckie portale z XV wieku, gotyckie tabernakulum ścienne, chrzcielnica z 1557 roku i renesansowa płyta nagrobna z 1565 roku.
• Okute drzwi do zakrystii z XVI wieku i 34-głosowe organy Włodzimierza Truszczyńskiego z 1978 roku.

Ciekawostki

• Pierwotnie kościół miał rzadki układ dwunawowy z trzema filarami ustawionymi na osi świątyni. Architekci uznawali takie rozwiązanie za błąd kompozycyjny, a podpory usunięto przy późniejszych przebudowach.
• W latach 1969–1973 sklepienia zastąpiono stropem żelbetowym, a w latach 1955–1959 przywrócono wieżom dawny wygląd.
• W sierpniu bazylika gromadzi pielgrzymów na wielkim odpuście ku czci Przemienienia Pańskiego.

Tripto podpowiada

Bazylika stoi przy Placu Kolegiackim 1, kilka minut od rynku. To czynny kościół parafialny i sanktuarium, więc wnętrze najlepiej oglądać poza mszami i zachować ciszę. Na spokojne obejrzenie wystarczy 30–40 minut. Szukaj gotyckiego malowidła na południowej ścianie prezbiterium i drzwi z podpisami hejnalistów w północnej wieży. Potem przejdź na rynek z ratuszem i ulicą Lwowską do Domu Gotyckiego, a jeśli nie możesz przyjechać, na stronie parafii jest wirtualny spacer po wnętrzu.