Jezioro Rożnowskie

Kręty, przypominający literę S zbiornik wcina się w Pogórze Rożnowskie fiordowymi zatokami i półwyspami. Jezioro Rożnowskie powstało, bo Dunajec raz po raz zalewał doliny aż po Wisłę, a zapora w Rożnowie miała to zatrzymać. Dziś to jeden z głównych akwenów żeglarskich Małopolski, z plażami w Gródku nad Dunajcem, przystanią jachtową w Znamirowicach i ruinami zamku Zawiszy Czarnego nad wodą.

Historia: od powodzi do elektrowni

O ujarzmieniu Dunajca myślano od końca I wojny światowej, a pierwszy projekt zapory przygotował prof. Karol Pomianowski. Inwestycję odkładano z powodu kryzysu, aż katastrofalna powódź 18 lipca 1934 roku przesądziła sprawę. Budowę rozpoczęto w czerwcu 1935 roku, a zakończono w 1941 roku, już pod okupacją niemiecką. Ta karta ma też ciemną stronę: w latach 1939–1942 przy budowie pracowali więźniowie obozu pracy w Rożnowie, w większości Żydzi z getta w Nowym Sączu. Napełnianie zbiornika ruszyło w drugiej połowie 1941 roku, a pełny poziom woda osiągnęła w 1943 roku.

Betonowa zapora ma 550 m długości i 32,5 m wysokości. W jej środek wbudowano elektrownię z czterema turbinami o mocy osiągalnej 56 MW, która produkuje rocznie około 125 mln kWh. We wschodniej części zapory działają przepławki dla ryb wędrujących na tarło.

Jezioro w liczbach

• Powierzchnia ok. 1600 ha, pojemność całkowita 167 mln m³.
• Długość od 18 do 22 km zależnie od stanu wody, szerokość zwykle ok. 1 km, miejscami 2 km.
• Głębokość przy zaporze ok. 30 m; południowa część jest płytka i zamulona.
• Dunajec i potoki nanoszą do zbiornika ok. 1,6 mln m³ osadów rocznie.

Zbiornik leży ok. 12 km na północ od Nowego Sącza, między Kurowem a Rożnowem. Najładniejsze krajobrazowo są części północne: Ploso pod Zamkiem i Rogate Ploso z zatokami wciętymi w doliny potoków.

Co zobaczyć nad wodą

• Gródek nad Dunajcem – najpopularniejsza miejscowość wypoczynkowa z kąpieliskami, polami namiotowymi i przystaniami; stąd wypływają statki wycieczkowe.
• Znamirowice – przystań Yacht Clubu PTTK „Beskid”, główna baza żeglarstwa regatowego na jeziorze, z wypożyczalnią łodzi i kursami.
• Wyspa Grodzisko, zwana Małpią Wyspą – rezerwat ptaków, na który obowiązuje zakaz wstępu. W rejonie jeziora gnieździ się ok. 165 gatunków ptaków, w tym bocian czarny.
• Ruiny zamku w Rożnowie – w 1426 roku połowę warowni kupił słynny rycerz Zawisza Czarny z Garbowa. Niżej stoi renesansowa beluarda wzniesiona w XVI wieku przez Jana Tarnowskiego.

Ciekawostki

W Znamirowicach stoi Most Stacha: kamienna budowla wysoka na 13 m i długa na 20 m, którą w latach 1968–1971 wzniósł własnoręcznie miejscowy gospodarz Jan Stach, bo sąsiad zabronił mu przejazdu przez swoją drogę. Obecni właściciele terenu ograniczają dojście tabliczkami z zakazem wstępu. Zapora z Rożnowa miała też znaczenie daleko stąd: w 1942 roku uruchomiono linię 150 kV, którą prąd z Dunajca płynął aż w rejon Warszawy.

Tripto podpowiada

Na kąpiel najlepiej jechać do Gródka nad Dunajcem lub Bartkowej-Posadowej z łagodnym zejściem do wody. Najlepszy widok na sylwetkę jeziora i zaporę daje okolica Rożnowa, gdzie warto połączyć spacer po zamkowych ruinach z obejrzeniem zapory. Rozkłady rejsów i ceny parkingów zmieniają się co sezon, więc sprawdź je u przewoźników przed przyjazdem. Na objazd jeziora z kilkoma przystankami zarezerwuj cały dzień.