Zbójnicki Szlak

Wszyscy znają Janosika i Podhale, ale twórca Szlaku Zbójników Karpackich przekonuje, że prawdziwą stolicą karpackiego zbójnictwa była Żywiecczyzna. Z tej tezy wyrósł autorski szlak kulturowy, który na mapie Karpat łączy około 1000 miejsc związanych z tradycją zbójnicką – od zamków i karczm po przydrożne kapliczki – w sześciu krajach. Żywiec jest jego naturalnym punktem startu.

Szlak, którego nie znajdziesz na drzewach

Szlak Zbójników Karpackich wymyślił i opisał żywiecki przewodnik i pilot wycieczek Leszek Młodzianowski. To tematyczna trasa piesza i samochodowa o długości około 4500 km, biegnąca przez Polskę, Słowację, Czechy, Ukrainę, Rumunię i Węgry. Na razie jest wyznakowana tylko wirtualnie – nie szukaj więc kolorowych pasków na drzewach. Szlak ma formułę otwartą: każdy może zgłosić zapomniane zbójnickie miejsce, którego jeszcze nie ma na liście. Według autora praca nad nim trwała cztery lata, a zebranie materiału wymagało przejechania około 10 000 km.

Żywiecczyzna zamiast Podhala

Autor szlaku zwraca uwagę, że legendę Podhala jako kolebki zbójnictwa zbudowała literatura XIX wieku, gdy pisarze odkrywali Tatry i Zakopane. Beskidy Śląsko-Żywieckie, gdzie zbójników było najwięcej, nie doczekały się wielkiego pisarza, który rozsławiłby ich historię. Najlepszym przykładem jest Jerzy Fiedor zwany Proćpakiem z Kamesznicy, jeden z najsłynniejszych beskidzkich harnasiów. Według dawnych przekazów jego kompania przez trzy lata napadała na dwory, karczmy i plebanie na pograniczu Śląska, Moraw i Słowacji. Proćpaka stracono 26 stycznia 1796 roku, a sąd doraźny skazał na śmierć także 28 jego kompanów.

Co zobaczyć na Żywiecczyźnie

• Zamek Komorowskich w Żywcu – na stronie projektu jest wskazywany jako miejsce ze zbójnicką izbą tortur.
• Kamesznica – wieś, która w XVII i XVIII wieku była jedną z ostoi beskidzkiego zbójnictwa i z której wywodził się Proćpak.
• Stara karczma w Jeleśni – drewniana karczma prawdopodobnie z XVIII wieku na dawnym szlaku z Żywca na Orawę, jeden z dwóch autentycznych zachowanych zajazdów tego typu w Beskidach.
• Zbójnicka kapliczka w Zawoi Policznym – jedno z miejsc pokazywanych przez autora jako przykład zbójnickiej tradycji pod Babią Górą.
• Muzyczna Izba Regionalna Jacentego Ignatowicza w zabytkowym dworze w Żywcu-Moszczanicy – kolekcja góralskich instrumentów, m.in. dud żywieckich, złóbcoków i piszczałek pasterskich.

Tripto podpowiada

Traktuj szlak jako inspirację do samodzielnych wycieczek samochodem, a nie jako jedną znakowaną trasę. Najwygodniejszą bazą jest Żywiec: w jeden dzień połączysz zamek, Jeleśnię i Kamesznicę, a resztę Beskidów rozłożysz na kolejne wyprawy. Strona szlaku zbojnickiszlak.pl jest obecnie w przebudowie, więc aktualny opis projektu znajdziesz na zbojnickie.pl. Pamiętaj, że wiele opowieści o zbójnikach to legendy – granica między historią a mitem zatarła się tu już dawno.