Matyska Golgota Beskidów

Krzyż ze stali nierdzewnej na szczycie Matyski lśni w słońcu i widać go z daleka. Wzgórze (609 m n.p.m.) nad Radziechowami, około 7 km na południowy zachód od centrum Żywca, to ostatnia wyraźna kulminacja grzbietu Beskidu Śląskiego. Prowadzi na nie Golgota Beskidów — droga krzyżowa z czternastoma stacjami według projektów prof. Czesława Dźwigaja, które od początku budzą dyskusje.

Historia: krzyż na nowe tysiąclecie

Inicjatorem budowy Krzyża Milenijnego i drogi krzyżowej był ks. prałat Stanisław Gawlik, proboszcz parafii w Radziechowach. Krzyż stanął na szczycie w 2001 roku, a prowizoryczne stacje stopniowo zastępowano rzeźbami. Najpierw, w sierpniu 2004 roku, przy krzyżu pojawiła się stacja XIV, miesiąc później XIII. W 2007 roku obok krzyża usypano kurhan, w którym złożono ziemię z Katynia i z grobu Stanisława Pyjasa w pobliskich Gilowicach — opozycjonisty zamordowanego w 1977 roku. Budowę stacji ukończono we wrześniu 2009 roku, a 12 września 2009 roku drogę krzyżową poświęcił bp Tadeusz Rakoczy.

Rzeźby, które dzielą

Stacje Dźwigaja to monumentalne, ekspresyjne kompozycje rzeźbiarskie, dalekie od tradycyjnych przydrożnych kapliczek. Śląska Organizacja Turystyczna opisuje je jako niekonwencjonalne ujęcie Męki Chrystusa, w którym część odbiorców dopatruje się symboliki wolnomularskiej. Spór był głośny, ale diecezja bielsko-żywiecka w pełni poparła budowę. Najlepiej ocenić je samemu, idąc od stacji do stacji i zatrzymując się przy detalach.

Co zobaczyć

• Krzyż Milenijny ze stali nierdzewnej na szczycie, z tablicą od parafian na kamiennym cokole.
• Czternaście stacji drogi krzyżowej z rzeźbami według projektów Czesława Dźwigaja, m.in. stację VI z Weroniką ocierającą twarz Jezusa.
• Kurhan z 2007 roku z ziemią z Katynia i z grobu Stanisława Pyjasa.
• Panoramę obejmującą około trzech czwartych horyzontu: Żywiec, Jezioro Żywieckie, Beskid Mały, Skrzyczne, a przy dobrej widoczności także Babią Górę, Romankę i Rysiankę.

Przyroda i ciekawostki

Matyska zbudowana jest z wapieni i łupków cieszyńskich, które wychodzą tu na powierzchnię w tzw. oknie tektonicznym Żywca. Na stokach widać ślady łomów, z których do połowy XX wieku wydobywano wapień do wypalania wapna. Na łąkach kwitnie kilka gatunków storczyków, a na zboczach rośnie rzadki w Polsce tojad lisi. Na dawnych mapach wzgórze nosiło nazwę Szot lub Sot.

Tripto podpowiada

Z Radziechowów na szczyt prowadzi niebieski szlak — polną drogą to kilkadziesiąt minut podejścia. Z Przybędzy, po południowej stronie wzgórza, dojeżdża się drogą jezdną bez znaków. W Wielki Piątek drogą krzyżową wyrusza uroczysta procesja, a w noc sylwestrową na szczycie odprawiana jest noworoczna msza — w te dni spodziewaj się tłumów. Na spokojne przejście wszystkich stacji i chwilę przy panoramie zaplanuj 1,5–2 godziny, a zimą weź buty z dobrą podeszwą, bo polna droga bywa śliska.