Pałac w Żywcu

Na ścianach wisiały płótna Wojciecha Kossaka i Juliana Fałata, kominki sprowadzono z Włoch, a łazienki z Anglii. Pałac Habsburgów w Żywcu, zwany Nowym Zamkiem, był przez pół wieku główną siedzibą żywieckiej linii Habsburgów – rodziny, która z Beskidów zrobiła swój dom. Dziś to przede wszystkim cel spaceru po Parku Zamkowym i opowieść o arcyksiążętach, którzy uważali się za Polaków.

Historia: od oficyn Wielopolskich do rezydencji arcyksiążąt

W 1885 roku arcyksiążę Albrecht Fryderyk zlecił architektowi rodu Karolowi Pietschce przebudowę i nadbudowę dawnych oficyn zamkowych, wzniesionych jeszcze przez Wielopolskich. W latach 1893–1895 powstało nowe skrzydło przykryte szklanym dachem, z sypialniami i pokojami gościnnymi. Gdy dobra żywieckie przejął po wuju arcyksiążę Karol Stefan, pałac znów urósł: najpewniej w 1903 roku dobudowano pawilon z salą balową o wymiarach 10,5 × 18 m, nazywaną „lustrzaną”, bo jej ściany wypełniały tafle luster.

W latach 1905–1906 krakowscy architekci Tadeusz Stryjeński i Franciszek Mączyński przygotowali śmiały plan połączenia Starego i Nowego Zamku w jedną rezydencję z wielkim dziedzińcem. Zrealizowano z niego niewiele. Ostatni akcent dodano w 1911 roku – trzyosiowy ryzalit z dwoma balkonami i tympanonem z herbem Habsburgów, który do dziś jest najbardziej rozpoznawalnym fragmentem fasady.

Utracona kaplica i rozproszone kolekcje

Od północy Stryjeński i Mączyński dobudowali ośmioboczną kaplicę wzorowaną na polskich renesansowych kaplicach grobowych. Kopułę z miedzianej blachy wieńczyła ażurowa latarnia w kształcie korony arcyksiążęcej, a wnętrze zdobiły witraże Karola Maszkowskiego i polichromie Eugeniusza Dąbrowy. Kaplicę zniszczyli niemieccy okupanci w 1940 roku.

Karol Stefan był kolekcjonerem i mecenasem. Pracowali dla niego m.in. Wojciech Kossak, Kazimierz Pochwalski, Julian Fałat i Teodor Axentowicz. Słynna kolekcja sreber – według szacunków ważąca około 500 kg – została wywieziona przez Niemców podczas wojny i nie wróciła do Żywca.

Ciekawostki

• W pałacu odbywały się wesela córek Karola Stefana. W 1913 roku arcyksiężna Mechtylda poślubiła księcia Olgierda Czartoryskiego, a Eleonora – oficera marynarki Alfonsa von Klossa. O uroczystościach pisała prasa w całej Europie.
• Po wojnie majątek upaństwowiono, a w pałacu działał Zespół Szkół Drzewnych i Leśnych. Szkoła wyprowadziła się dopiero w 2013 roku.
• We wrześniu 2001 roku do Żywca wróciła księżna Maria Krystyna Habsburg, córka arcyksięcia Karola Olbrachta, która spędziła tu młodość. Zamieszkała w jednym ze skrzydeł i zmarła w pałacu 2 października 2012 roku – przypomina o tym tablica przed oknami jej mieszkania.
• Pałac jest wpisany do rejestru zabytków od 1987 roku (nr A-486).

Tripto podpowiada

Pałac najlepiej oglądać od strony Parku Zamkowego, który ma około 26 ha i korzenie sięgające XVII wieku. Zwróć uwagę na ryzalit z herbem i balkonami oraz na przeszklone skrzydło z lat 90. XIX wieku. Godziny zwiedzania wnętrz sprawdź przed wizytą; zwykle nastaw się na spacer wokół budynku. Na całość z parkiem, kanałem i Domkiem Chińskim zarezerwuj około 1–1,5 godziny, a jeśli masz więcej czasu, dołącz sąsiedni Stary Zamek z muzeum miejskim.

Najczęstsze pytania

Czy są bilety do Pałacu Habsburgów w Żywcu?

Muzeum Miejskie w Żywcu nie sprzedaje osobnego biletu do Pałacu Habsburgów, a w jego ofercie nie ma ekspozycji w pałacu (stan na listopad 2026). Pałac najlepiej oglądać z zewnątrz, od strony Parku Zamkowego.

Co można zwiedzać w Żywcu obok Pałacu Habsburgów?

Tuż obok stoi Stary Zamek z Muzeum Miejskim, czynnym od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00–16:00, z kasą zamykaną 30 minut wcześniej. Bilet na wszystkie wystawy kosztuje 35 zł, ulgowy 28 zł, a na same ekspozycje Starego Zamku 25 zł, ulgowy 20 zł.

Czym jest Pałac Habsburgów w Żywcu?

To tzw. Nowy Zamek, przez pół wieku główna siedziba żywieckiej linii Habsburgów. Powstał z przebudowy dawnych oficyn zamkowych rozpoczętej w 1885 roku, a ostatni element, ryzalit z herbem Habsburgów, dodano w 1911 roku.

Ile czasu zarezerwować na Pałac Habsburgów i Park Zamkowy?

Na spacer wokół pałacu z parkiem, kanałem i Domkiem Chińskim zarezerwuj około 1–1,5 godziny. Zwiedzanie wszystkich ekspozycji Muzeum Miejskiego w Starym Zamku zajmuje dodatkowo około 90 minut.

Na co zwrócić uwagę, oglądając Pałac Habsburgów?

Najbardziej rozpoznawalny jest ryzalit z 1911 roku z dwoma balkonami i tympanonem z herbem Habsburgów. Warto też zauważyć przeszklone skrzydło z lat 1893–1895 i tablicę upamiętniającą księżną Marię Krystynę Habsburg.