Ławeczka Alicji Habsburg w Żywcu

W parku zamkowym w Żywcu, przy pałacu Habsburgów, na marmurowej ławce siedzi z brązu arcyksiężna Alicja Habsburg – Szwedka, która wybrała Polskę i w czasie wojny działała w konspiracji pod pseudonimem „Alicja”. Rzeźbę naturalnej wielkości odsłonięto w lutym 2012 roku. Obok jest wolne miejsce, więc łatwo o wspólne zdjęcie – i o pretekst, żeby poznać historię żywieckich Habsburgów.

Kim była Alicja Habsburg

Alicja Ankarcrona urodziła się 18 grudnia 1889 roku w Hölö w Szwecji, w rodzinie spokrewnionej z rodem królewskim. W 1911 roku poślubiła hrabiego Ludwika Badeniego; ich syn Kazimierz to późniejszy dominikanin o. Joachim Badeni. Owdowiała w 1916 roku, a w listopadzie 1920 roku wyszła za arcyksięcia Karola Olbrachta Habsburga, właściciela dóbr żywieckich. W Żywcu urodziło się czworo ich dzieci.

Wojna i konspiracja

We wrześniu 1939 roku gestapo zajęło żywiecką siedzibę Habsburgów, a Karola Olbrachta aresztowano. Oboje odmówili podpisania volkslisty, która pozwoliłaby zachować część majątku. Alicja działała w ZWZ: prowadziła nasłuch radiowy, przenosiła korespondencję i tłumaczyła komunikaty. W 1942 roku rodzinę wywieziono na roboty przymusowe do Niemiec. W 1946 roku arcyksiężna otrzymała Krzyż Walecznych, a w 1963 roku, na wniosek gen. Tadeusza Bora-Komorowskiego, Honorową Odznakę za działalność w AK. Po wojnie Habsburgowie nie odzyskali majątku i w 1951 roku wyjechali na stałe do Szwecji. W 1973 roku Alicja wydała wspomnienia „Księżna-partyzant”, zmarła w Sztokholmie 26 listopada 1985 roku.

Rzeźba

Postać naturalnej wielkości wykonał bielski artysta Bronisław Krzysztof. Arcyksiężna siedzi na marmurowej ławce i trzyma w dłoniach chustkę z herbem Habsburgów. Ławeczka powstała w ramach projektu Parku Miniatur starostwa żywieckiego i stanęła w pobliżu mieszkania najmłodszej córki pary, Marii Krystyny Habsburg, która wróciła do Żywca we wrześniu 2001 roku. W maju 2023 roku prezydent RP pośmiertnie odznaczył Alicję Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, a jej męża – Krzyżem Wielkim.

Na szlaku oręża

Ławeczka jest jednym z punktów Żywieckiego Szlaku Oręża Polskiego, wytyczonego jesienią 2023 roku przez miasto i PTTK. Biało-czerwona trasa ma około 6,7 km (ok. 2 godz. 15 min) i prowadzi od dworca w Żywcu-Zabłociu przez park zamkowy i Rynek do Moszczanicy. Od 2 listopada 2023 roku odznaczenia Alicji i Karola Olbrachta można oglądać w żywieckiej konkatedrze, w kaplicy Matki Bożej Częstochowskiej.

Tripto podpowiada

Ławeczka stoi w parku przy pałacu Habsburgów, obok Starego Zamku. Park ma około 26 ha, a jego najstarsze fragmenty pochodzą z XVIII wieku. Dostęp jest bezpłatny. Sama rzeźba to kilka minut, ale warto zaplanować 1–2 godziny na spacer po parku i Parku Miniatur z modelami budowli wzniesionych przez Komorowskich, Wielopolskich i Habsburgów. Stąd szlak oręża prowadzi dalej na Rynek i do konkatedry.