Zamek w Żywcu

Stary Zamek w Żywcu przeszedł przez ręce Skrzyńskich, Komorowskich, królowej Konstancji, Wielopolskich i Habsburgów — i każdy z tych właścicieli zostawił w nim swój ślad. Najcenniejszym jest renesansowy arkadowy dziedziniec, wzorowany na krakowskim Wawelu. Dziś w zamku działa Muzeum Miejskie, a kilka kroków dalej zaczyna się park z Nowym Zamkiem Habsburgów i starówka.

Historia: zamek zdobywany dwa razy

Najstarsze zbadane założenie, tzw. fortalicjum Skrzyńskich, pochodzi najpewniej z XV wieku: była to dwukondygnacyjna murowana wieża mieszkalna z zabudowaniami, otoczona drewniano-ziemnym umocnieniem i płytką fosą. Jan Długosz wspomina, że około 1460 roku zamek Skrzyńskich zdobyły wojska królewskie. W 1465 roku Skrzyńscy sprzedali go Kazimierzowi Jagiellończykowi, a w 1467 roku Żywiecczyznę dostał Piotr Komorowski. Gdy wierność Komorowskich stanęła pod znakiem zapytania, w 1477 roku król kazał zamek zdobyć i zrównać z ziemią. Odbudowano go najpewniej w latach 1485–1500.

Renesans, królowa i Habsburgowie

Około 1569 roku Jan Spytek Komorowski rozpoczął wielką rozbudowę: powstał trzyskrzydłowy pałac z attyką, sgraffitami i arkadowym dziedzińcem, inspirowanym Wawelem. W 1624 roku zamek z całym państwem żywieckim przejęła królowa Konstancja, a w 1666 lub 1669 roku przebywał tu Jan Kazimierz. Od 1678 roku właścicielami byli Wielopolscy, którzy na początku XVIII wieku dobudowali nowe skrzydło, założyli park włoski i zainstalowali fontannę. W 1838 roku zamek kupili Habsburgowie i pozostali jego właścicielami do 1939 roku. Po pożarze w 1870 roku Karol Pietschka przebudował budynek w duchu historyzmu.

Co zobaczyć

Od 2005 roku Stary Zamek jest siedzibą Muzeum Miejskiego w Żywcu. Stałe wystawy to m.in.:

• Historia i tradycja miasta Żywca,
• Kultura ludowa Żywiecczyzny — uzupełnienie Szlaku Architektury Drewnianej,
• Archeologia oraz Ptaki i ssaki Żywiecczyzny,
• Konfessaty, czyli sądy, wyroki i tortury w Żywcu,
• Sztuka sakralna Żywiecczyzny i wystawa o mieszkańcach regionu w walce o niepodległość w latach 1830–1945.

Wizytę zacznij od dziedzińca z arkadami, a potem przejdź do Parku Habsburgów, który łączy Stary Zamek z Nowym. W parku stoi m.in. Domek Chiński, którym również opiekuje się muzeum.

Ciekawostki

Przebudowy Wielopolskich opisał bardzo szczegółowo żywiecki kronikarz Andrzej Komoniecki w „Dziejopisie żywieckim”, dzięki czemu wiadomo, jak zamek wyglądał w XVIII wieku. W czasie potopu, w 1656 roku, załoga poddała zamek Szwedom, więc nie zanotowano wówczas większych zniszczeń. W 2014 roku część rodu Habsburgów zrzekła się roszczeń do Starego i Nowego Zamku oraz parku.

Tripto podpowiada

Według strony muzeum Stary Zamek jest otwarty od wtorku do niedzieli w godzinach 10:00–16:00, a w poniedziałki nieczynny; aktualny cennik znajdziesz na stronie muzeum. Na wystawy przeznacz około półtorej godziny, a z parkiem i spacerem po starówce — pół dnia. Zamek stoi przy ul. Zamkowej 2, kilka minut pieszo od rynku. Dobrze połączyć wizytę z Muzeum Browaru Żywiec lub wycieczką nad Jezioro Żywieckie.