Grojec — wzgórze nad Żywcem

Stalowy krzyż na bezleśnym Średnim Grojcu widać z wielu miejsc w Żywcu – stał się jednym z symboli miasta. Mało kto jednak wie, że na wyższym, zalesionym wierzchołku tego samego wzgórza stał w średniowieczu zamek rycerzy-rabusiów, a później szubienica, na której w 1689 roku stracono zbójnika Marcina Portasza. Grojec to dziś najprostszy spacer z widokiem na Jezioro Żywieckie i trzy pasma Beskidów, zaczynający się kilkaset metrów od parku zamkowego.

Trzy wierzchołki jednego wzgórza

Grojec to niewielkie pasmo w dzielnicy Sporysz, w widłach Soły i Koszarawy, na Kotlinie Żywieckiej. Ma trzy wierzchołki:

• Mały Grojec (422 m) – na północnym stoku działa niewielki wyciąg narciarski,
• Średni Grojec, zwany Kopcem (ok. 475 m) – z bezleśnym szczytem i najlepszą panoramą,
• Wielki Grojec (612 m) – zarośnięty, z masztem telewizyjnej stacji przekaźnikowej.

Nazwy bywają używane niejednolicie: w części opisów „Grojcem” nazywa się tylko najwyższy wierzchołek.

Krzyż Papieski i panorama

Krzyż na Średnim Grojcu ustawiono na pamiątkę wizyty Jana Pawła II w Żywcu 22 maja 1995 roku. Spod niego widać Żywiec, Jezioro Żywieckie i przełom Soły, doliny Koszarawy i Pewlicy, a przy dobrej przejrzystości także Babią Górę, Pilsko i główny grzbiet Beskidu Śląskiego z Baranią Górą, Skrzycznem i Klimczokiem. Tylko na południe widok zasłania wyższy wierzchołek Grojca.

Historia: zamek, który zniknął

Na szczycie Wielkiego Grojca archeolodzy znaleźli ślady wczesnośredniowiecznej warowni, a potem zamku wzniesionego na początku XV wieku przez Skrzyńskich herbu Łabędź, znanych z rozbojów. Później warownia przeszła w ręce Komorowskich, którzy poparli króla Węgier Macieja Korwina; wojska Kazimierza Jagiellończyka zniszczyły ich zamki w latach 70. XV wieku. Dziś po budowli nie ma śladu na powierzchni, a część terenu zniszczyła budowa przekaźnika. Znaleziska z wykopalisk z 1937 roku, m.in. grot bełtu do kuszy i srebrny denar Władysława Jagiełły, zaginęły w czasie II wojny światowej.

Przyroda Grojca

Przez wzgórze prowadzi ścieżka edukacyjna obok dawnego pieca wapienniczego, muraw kserotermicznych i małego torfowiska z rosiczką okrągłolistną. Na stokach rosną rzadkie w Polsce gatunki, m.in. tojad lisi i zawilec wielkokwiatowy. Na południowym zboczu Wielkiego Grojca znajduje się niewielka jaskinia.

Tripto podpowiada

Najwygodniej zacząć w parku zamkowym: kładką nad Koszarawą dojdziesz pod amfiteatr, skąd ścieżki prowadzą na Średni Grojec. Miejski szlak papieski (ok. 5 km) prowadzi z Rynku przez park na Średni Grojec i schodzi do Sporysza, a żółty szlak przechodzi przez wszystkie wierzchołki i kończy się przy Browarze w Zabłociu. Na samo wejście pod krzyż i powrót wystarczy 1–1,5 godziny, przejście całego grzbietu do browaru to pół dnia spaceru. Po deszczu kamieniste fragmenty bywają śliskie, więc przydadzą się buty z dobrą podeszwą.