Staw Zielony w Złotym Potoku

Niewielki staw na źródłowym odcinku Wiercicy ma dwie nazwy: zwyczajną, Staw Zielony, i poetycką, „Sen Nocy Letniej”. Tę drugą, według lokalnej tradycji, wymyślił Zygmunt Krasiński, który latem 1857 roku nazywał skały, źródła i stawy wokół Złotego Potoku. Grobla, która spiętrza wodę, od ponad dwustu lat napędzała drewniany młyn Kołaczew, a dookoła rozciąga się rezerwat Parkowe z jaskinią, w której Krasiński znalazł kości prehistorycznych zwierząt.

Historia: młyn, poeta i pstrągi

Staw Zielony to mały zbiornik zaporowy, a jego grobla zapewniała spadek wody potrzebny do obracania koła młyńskiego. Pierwsza wzmianka o młynie Kołaczew pochodzi z 1473 roku, a obecny drewniany budynek wzniesiono w 1807 roku. Na Wiercicy w rejonie Złotego Potoku działało kiedyś sześć młynów wodnych; przetrwał tylko ten. W latach 50. XX wieku usunięto koło wodne, a maszyny zasilono prądem.

Majątek należał w XIX wieku do Krasińskich, a od 1881 roku do Raczyńskich. Hrabia Edward Raczyński założył wtedy przy źródłach Wiercicy jedną z pierwszych pstrągarni w Europie, zaprojektowaną przez Michała Girdwoynia. Stawy hodowlane ciągną się poniżej źródeł do dziś, a Staw Zielony leży tuż za nimi. Zygmunt Krasiński przebywał w Złotym Potoku od maja do 20 września 1857 roku i to jemu przypisuje się nazwy wielu okolicznych miejsc, w tym stawu Irydion przed pałacem.

Uwaga dla dociekliwych: w części opracowań Staw Zielony i „Sen Nocy Letniej” to ten sam akwen, w innych obie nazwy pojawiają się na liście stawów osobno. Na miejscu ważniejszy jest punkt orientacyjny: staw leży przy młynie Kołaczew i drodze wojewódzkiej nr 793, ok. 1,5 km na południowy zachód od centrum wsi.

Co zobaczyć w okolicy

• Młyn Kołaczew z 1807 roku, drewniany zabytek techniki stojący przy samym stawie.
• Źródło Spełnionych Marzeń – według lokalnego zwyczaju trzeba napić się wody i rzucić za siebie zielony kamień, myśląc o marzeniu.
• Źródła Elżbiety i Zygmunta, z których wypływa Wiercica; ich nazwy także wiąże się z pobytem Krasińskiego.
• Grota Niedźwiedzia – jaskinia długości ok. 70 m, którą Krasiński opisał w 1857 roku. Późniejsze badania przyniosły szczątki mamuta, nosorożca włochatego i niedźwiedzia jaskiniowego, a w grocie chronili się myśliwi z epoki kamienia.
• Skałki Diabelskie Mosty i Brama Twardowskiego w rezerwacie Parkowe.

Ciekawostki

Rezerwat Parkowe utworzono 3 września 1957 roku, a od 2011 roku zajmuje 234,13 ha. Leży w Parku Krajobrazowym Orlich Gniazd i w obszarze Natura 2000 „Ostoja Złotopotocka”. W tej samej okolicy 3 września 1939 roku zginął mjr Jan Wrzosek, olimpijczyk w strzelectwie i kawaler Virtuti Militari, dowódca III batalionu 74 pułku piechoty, który ostrzeliwał niemiecki czołg z karabinu przeciwpancernego.

Tripto podpowiada

Samochód zostaw na parkingu przy młynie Kołaczew; jest też parking w centrum Złotego Potoku. Staw i źródła są dostępne swobodnie, a cała pętla z pałacem, pstrągarnią, stawem i źródłami zajmuje 2–3 godziny spaceru. Wejście do Groty Niedźwiedziej trzeba uzgodnić z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Katowicach. Doliną prowadzi czerwony Szlak Orlich Gniazd, a po spacerze warto spróbować pstrąga z miejscowej hodowli.