Pałac w Kurozwękach

Rycerski zamek z XIV wieku, który przez cztery stulecia zamienił się w barokowo-klasycystyczną rezydencję, a dziś ma za sąsiadów ponad 80 bizonów amerykańskich. Pałac w Kurozwękach, 7 km na północny zachód od Staszowa, to jedno z niewielu miejsc w Polsce, gdzie w jednym budynku da się prześledzić drogę od warowni do pałacu. Do tego muzeum z obrazami Józefa Czapskiego i jedyne w kraju stado bizonów na łąkach za fosą.

Historia: od castrum Curoswank do pałacu Sołtyków

W drugiej połowie XIV wieku ród Kurozwęckich wzniósł tu zamek, w dokumentach nazywany „castrum Curoswank”. Jego zalążkiem był owalny kamienny mur o wymiarach mniej więcej 28 × 40 m, otoczony fosą, oraz czterokondygnacyjna wieża o wysokości około 14 m. W 1521 roku zamek przeszedł jako posag w ręce Jana Lanckorońskiego, a Lanckorońscy przez ponad dwa stulecia przebudowywali go w duchu renesansu i baroku, łącząc kolejne budynki w skrzydła z krużgankami wokół dziedzińca.

Przełom przyniósł ślub z 1752 roku: Anna z Rawiczów Dembińska, wdowa po ostatnim z Lanckorońskich, wyszła za generała Macieja Sołtyka. W latach 1768–1772 dawną wieżę bramną zamieniono w pięcioosiowe skrzydło z salą balową na piętrze, zwieńczone półkolistym frontonem z herbami obojga małżonków. W czerwcu 1787 roku gościł tu król Stanisław August Poniatowski, wracający znad Dniepru.

Popielowie, upadek i powrót

W 1833 roku dziedziczka Emilia Sołtykówna wyszła za Pawła Popiela i od tej pory pałac należy do Popielów. W okresie międzywojennym majątek liczył 6000 ha i słynął ze stadniny koni anglo-arabskich. We wrześniu 1944 roku rodzinę zmuszono do wyjazdu, a pałac kolejno służył jako mieszkania, biura PGR i placówka ZUS, aż popadł w ruinę. W 1991 roku ruinę z częścią parku odkupili spadkobiercy, a Jan Marcin Popiel z rodziną rozpoczął wieloletnią odbudowę.

Co zobaczyć

• Wnętrza pałacu – zwiedzanie z przewodnikiem obejmuje lochy, piwnice, krużgankowy dziedziniec, pierwsze piętro z salą balową, salonem czerwonym i zielonym oraz kaplicą.
• Muzeum na poddaszu (otwarte w 2023 roku) – pamiątki rodu Popielów, obrazy Piotra Michałowskiego, Józefa Mehoffera, Henryka Siemiradzkiego i Walentego Wańkowicza, a w osobnej sali ponad 20 obrazów olejnych Józefa Czapskiego, przyjaciela rodziny.
• Safari Bizon – stado wyrosło z 20 jałówek i 2 byków sprowadzonych z Belgii w grudniu 2000 roku. Bizony ogląda się pieszo albo z westernowego wozu, który wjeżdża do zagrody.
• Park z XVIII wieku, przekształcany w latach 1811–1820 i 1859–1873, z okazałymi platanami, oraz oficyna, oranżeria i stajnia cugowa z portalem strzeżonym przez dwa lwy.

Ciekawostki

Stefan Żeromski opisał pałac w „Popiołach” jako siedzibę księcia Gintułta w Grudnie. W 2010 roku pałac i okoliczne plenery zagrały w odcinku serialu „Ojciec Mateusz”. Wśród skarbów muzeum właściciele wyróżniają „Madonnę z Dzieciątkiem” przypisywaną florenckiemu malarzowi Francesco Antonio Zacchi.

Tripto podpowiada

Na zwiedzanie wnętrz zarezerwuj około godziny, a z safari, parkiem i labiryntami – pół dnia. Safari Bizon działa sezonowo, w sezonie codziennie w godz. 10:00–17:30. Małe bizony pojawiają się na łące zwykle od maja. Pałac jest też hotelem z restauracją, więc łatwo zostać na noc. Aktualne ceny i godziny zwiedzania sprawdź na stronie kurozweki.com.