Kościół Św. Władysława w Szydłowie

W kamiennym Szydłowie, gdzie mury, zamek i synagogę wznoszono z miejscowego wapienia, fara św. Władysława wyróżnia się już kolorem: to ceglana gotycka świątynia z połowy XIV wieku. Powstała z fundacji Kazimierza Wielkiego i należy do tzw. serii baryczkowskiej – kościołów, którymi król miał odpokutować śmierć księdza Marcina Baryczki. Stoi w południowo-wschodnim narożniku miasta, tuż przy murach obronnych, a jej wysoki zachodni szczyt widać z wielu miejsc na starówce.

Historia: królewska pokuta

Według tradycji zapisanej przez Jana Długosza kanonik Marcin Baryczka zbyt śmiało upominał króla za jego obyczaje i z królewskiego rozkazu został utopiony w Wiśle. Ufundowanie szydłowskiej fary miało być jednym z aktów zadośćuczynienia za tę śmierć. Szydłowską farę zbudowano około 1355 roku na miejscu starszego, drewnianego kościoła – parafia mogła tu działać już w XIII wieku, a miejscowy pleban pojawia się w dokumentach z lat 1325–1327.

Kościół wielokrotnie niszczyły pożary i wojny. W 1630 roku ogień strawił dach kryty ciężką dachówką i runęły sklepienia; ponowne zniszczenia przyniósł potop szwedzki, a odbudowa ciągnęła się do około 1671 roku. Przy tamtej odbudowie gotycki wygląd przywrócono właściwie tylko w prezbiterium, wnętrza otynkowano, a dach pokryto gontem. Paradoksalnie dopiero walki frontowe z 1944 roku, w których spłonął dach, pozwoliły odzyskać średniowieczny charakter budowli: podczas prac w latach 1945–1948 usunięto część późniejszych przybudówek, odtworzono dwa filary dźwigające sklepienie nawy i odsłonięto gotyckie portale.

Architektura i co zobaczyć

To kościół dwunawowy, halowy, z wielobocznym prezbiterium od wschodu. Mury wzniesiono w wątku wendyjskim (gotyckim) z dodatkiem ciemnej, wypalonej na czarno cegły zendrówki, a detale – z piaskowca. Źródła podają różnie, jak powstał układ dwunawowy: według jednych od początku planowano dwie nawy, według innych nawę boczną dobudowano dopiero w okresie renesansu. Szukaj na miejscu:

• dwóch bogatych portali z XIV wieku – zachodniego i południowego, z kolumienkami i kapitelami zdobionymi motywami roślinnymi (południowy jest dziś zamurowany),
• zakrystii z oryginalnym gotyckim sklepieniem krzyżowo-żebrowym, wspartym na ozdobnych wspornikach, ze zwornikami z motywami roślinnymi i herbowymi oraz polichromią roślinną,
• zachodniego szczytu z ostrołukowymi i kolistymi blendami ułożonymi w piramidę,
• dzwonnicy – XVIII-wiecznej przebudowy dawnej baszty obronnej, w której wciąż widać otwory strzelnicze,
• ruin gotyckiej wikarówki przy murze miejskim na południe od kościoła, zniszczonej w 1944 roku.

Ciekawostki

Szydłowska fara leży na trasie Małopolskiej Drogi św. Jakuba z Sandomierza do Tyńca, nawiązującej do średniowiecznego szlaku pielgrzymów do Santiago de Compostela. W samym mieście stoją dwa gotyckie kościoły o zupełnie innym charakterze: ceglana fara i kamienny kościółek Wszystkich Świętych za murami – warto zobaczyć oba, by porównać budulec i skalę.

Tripto podpowiada

Kościół jest czynną świątynią parafialną przy ul. Staszowskiej i nie ma osobnego biletu; wnętrze bywa otwarte głównie przy okazji nabożeństw, ale bryłę, szczyt, portale i dzwonnicę obejrzysz z zewnątrz o każdej porze. Tuż obok jest bezpłatny parking dla samochodów osobowych – wszystkie parkingi w Szydłowie są darmowe. Na całe miasteczko gmina zakłada do 2,5 godziny zwiedzania; bilet zbiorczy na obiekty udostępniane przez gminę (zamek z Muzeum Zamków Królewskich, synagoga, kościół Wszystkich Świętych, szpital i kościół Ducha Świętego) kosztuje 35 zł (ulgowy 25 zł, stan na październik 2026). Od listopada do marca obiekty gminne są otwarte codziennie w godz. 8:00–16:00.