Synagoga w Szydłowie

Z zewnątrz wygląda jak mała warownia: kamienne mury grube na około 2 metry, przypory i attyka przypominająca blanki. Synagoga w Szydłowie, zbudowana w XVI wieku w obrębie miejskich murów, jest najstarszą zachowaną synagogą w województwie świętokrzyskim i jednym z najlepszych w Polsce przykładów bóżnicy obronnej. Dziś mieści muzeum judaików, punkt informacji turystycznej i czteometrowego „Mojżesza” Gustawa Zemły.

Historia: od bóżnicy do centrum kultury

Żydzi osiedlali się w Szydłowie od drugiej połowy XV wieku. Synagogę wzniesiono przy dzisiejszej ulicy Targowej najpewniej między 1534 a 1564 rokiem, z łamanego kamienia, w stylu późnogotyckim. Na początku XVII wieku dobudowano od zachodu przybudówkę z babińcem, czyli galerią dla kobiet, połączoną z salą modlitw czterema okienkami. W XVIII wieku wnętrze otrzymało nową dekorację malarską autorstwa Jehudy Lejby. Daty 1699 i 1784 widoczne na ścianach dokumentują kolejne odnowienia.

W XIX wieku synagoga spłonęła, ale szybko ją odbudowano. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali wnętrze i urządzili tu magazyn broni i żywności. Po wojnie, gdy w Szydłowie nie było już Żydów, budynek służył przez pewien czas jako kino, a potem stał opuszczony. W 1967 roku przeznaczono go na dom kultury, a remont z lat 1978–1981 przywrócił mu dawny wygląd. Synagogę wpisano do rejestru zabytków w 1957 roku.

Co zobaczyć

• Sala modlitw obniżona względem poziomu ulicy, ze sklepieniem kolebkowym z lunetami i stiukową dekoracją z przełomu XVII i XVIII wieku.
• Aron ha-kodesz z początku XVII wieku — kamienna szafa na zwoje Tory we wschodniej ścianie, z pilastrami, wolutami i motywem Drzewa Życia.
• Dwie wnęki przy wejściu: jedna na umywalkę do rytualnego mycia rąk, druga na skarbonkę z hebrajskim napisem i płaskorzeźbą złożonych dłoni.
• Ekspozycja judaików: według gminy największa prywatna kolekcja jadów (wskaźników do czytania Tory) w Polsce, korona Tory, menory i księgi.
• Rzeźby prof. Gustawa Zemły: czterometrowy „Mojżesz – Dekalog”, „Dawid Psalmista” i cykl 18 płaskorzeźb z brązu „Wrota do Przeszłości”.

Ciekawostki

W 1981 roku podczas prac odnaleziono ukryte oryginalne kinkiety z odbłyśnikami, dzięki którym można było odtworzyć dawne oświetlenie wnętrza. Grube mury, wąskie okna umieszczone wysoko i attyka zasłaniająca dach sprawiły, że synagoga mogła pełnić rolę dodatkowego punktu obrony miasta.

Tripto podpowiada

Synagoga jest jednym z biletowanych zabytków Szydłowa. Według informacji gminy na sezon 2026 bilet do synagogi kosztuje 10 zł (ulgowy 7 zł), a bilet zbiorowy na wszystkie obiekty 35 zł (ulgowy 25 zł). Zabytki są czynne codziennie: od maja do września 10:00–18:00, w kwietniu i październiku 9:00–17:00, od listopada do marca 8:00–16:00. Na samą synagogę wystarczy 30 minut, na cały Szydłów z murami obronnymi, zamkiem i Bramą Krakowską — około 2,5 godziny. Parkingi w mieście są bezpłatne.