Ohel cadyka w Leżajsku

Na cmentarzu żydowskim przy ul. Górnej w Leżajsku stoi ohel – grobowiec cadyka Elimelecha z Leżajska (1717–1787), jednego z ojców chasydyzmu. To najczęściej odwiedzany grób cadyka w Polsce: w rocznicę jego śmierci, 21 dnia miesiąca adar (luty lub marzec), do niewielkiego miasta przyjeżdżają tysiące chasydów, głównie z USA i Izraela. Przez resztę roku miejsce jest ciche i skłania do zadumy.

Cadyk, który uczynił Leżajsk stolicą chasydyzmu

Elimelech, zwany też Lipmannem lub Weissblumem, pochodził z okolic Tykocina i był uczniem Dow Bera z Międzyrzecza. Przez lata wędrował jako kaznodzieja, a w 1772 roku osiadł w Leżajsku, gdzie od 1775 roku był rabinem. Założył tu dwór chasydzki i sprawił, że miasto stało się najważniejszym ośrodkiem chasydyzmu w Galicji. Jego dzieło „Noam Elimelech” należy do podstawowych tekstów chasydyzmu – opisuje rolę cadyka jako przewodnika we wszystkich sferach życia wiernych. Uczniami Elimelecha byli m.in. Jakub Icchak Horowic, Naftali z Ropczyc i Menachem Mendel z Rymanowa.

Historia ohelu

Pierwszy, drewniany i kryty gontem ohel powstał w XIX wieku. W 1940 roku Niemcy rozebrali go i rozkopali grób w poszukiwaniu rzekomych skarbów. Niszczyli też cały cmentarz – macewami brukowano m.in. leżajski rynek. Według miejscowych podań szczątki cadyka leżały kilka dni pod drzewem, zanim ponownie je pochowano. Nowy, murowany ohel wzniesiono z inicjatywy rabina Samuela Friedmana z Wiednia (budowę zakończono w 1963 roku), a w latach 90. rozbudowano o boczne nawy.

Co zobaczyć

• Ohel – część centralną z nagrobkiem cadyka otoczonym kutą kratą oraz osobne sale modlitewne dla mężczyzn i kobiet. Nagrobek Elimelecha jest zrekonstruowany.
• Fragment oryginalnej macewy syna, Eleazara – według Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego to najstarszy zachowany w Polsce nagrobek cadyka.
• Epitafia innych synów Elimelecha i dalszej rodziny.
• Cmentarz – macewy z XIX i 1. połowy XX wieku, w tym kilkadziesiąt odzyskanych z nawierzchni rynku, oraz lapidarium.
• Karteczki z prośbami (kwitłech), które pielgrzymi zostawiają na grobie.

Tripto podpowiada

Cmentarz jest własnością Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego w Warszawie; informacji o kluczach do bramy i ohelu udziela FODŻ (tel. +48 22 436 60 00). Najlepiej umówić wizytę z wyprzedzeniem i unikać szabatu oraz świąt żydowskich. Mężczyźni powinni nakryć głowę. W okresie rocznicy śmierci cadyka miasto jest pełne pielgrzymów – jeśli chcesz spokoju, przyjedź w innym terminie. Na wizytę wystarczy 30 minut; połącz ją ze spacerem po centrum Leżajska.