Drewniany kościół Narodzenia NMP w Krzeszowie

Na wzgórzu Rotunda nad Sanem stoi drewniany kościół, który przetrwał front I wojny światowej, a niemal przegrał z własnymi fundamentami. Trójnawowa barokowa świątynia z 1727 roku to rzadkość – drewniane kościoły zwykle mają jedną nawę. Uratowało ją dopiero 12 lat prac konserwatorskich zakończonych w 2018 roku.

Historia: trzy kościoły na jednym wzgórzu

Pierwsza świątynia stała tu najpewniej już w XV wieku i spłonęła. Kolejną wzniesiono w 1642 roku staraniem Katarzyny Zamoyskiej, ale z powodu błędów konstrukcyjnych rozebrano ją w 1726 roku. Budowę obecnego kościoła rozpoczęto w 1727 roku, a 11 sierpnia 1744 roku konsekrował go biskup przemyski Wacław Hieronim Sierakowski. Krzeszów był wtedy ośrodkiem klucza dóbr w Ordynacji Zamoyskich i ważnym portem na Sanie, którym spławiano zboże. Kolejny ordynat, Maurycy Zamoyski, sfinansował restaurację w 1898 roku.

W 1914 roku na Sanie zatrzymał się front. Ostrzał artyleryjski zniszczył ok. 80% zabudowy Krzeszowa, spłonęły dwie cerkwie i resztki dworu obronnego na Rotundzie. Kościół został uszkodzony, ale odnowiono go w 1920 roku. Prawdziwe zagrożenie przyszło później: przy remoncie w 1938 roku fundamenty wykonano z chłonącej wodę cegły zamiast kamienia, przez co z czasem zgniły razem z najniższymi belkami. Od 2006 roku ratowało świątynię Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Krzeszowskiej „Rotunda”.

Co zobaczyć

• Ołtarz główny z wizerunkiem Matki Bożej z Dzieciątkiem, zwanej Loretańską, a przez miejscowych Krzeszowską.
• Barokową ambonę i naprzeciw niej chrzcielnicę w kształcie kielicha.
• Ołtarze w transepcie i nawie – m.in. Przemienienia Pańskiego, św. Anny, św. Jana Nepomucena, św. Mikołaja i św. Ambrożego.
• Herby Zamoyskich – Jelita, Rawicz i Korczak – świadectwo mecenatu rodu.
• Drewnianą dzwonnicę z 1898 roku i kaplicę z 1905 roku z inskrypcją „Pamiątka przechowywania kości – 1824”, a wokół cmentarz przykościelny.

Ciekawostki

Zniszczenia Krzeszowa z 1914 roku opisał w wierszu „Krzeszów” z tomu „Wielka Niedźwiedzica” (1923) Kazimierz Wierzyński, poeta i legionista. Zespół kościoła jest wpisany do rejestru zabytków, a dzwonnica i cmentarz przykościelny mają osobny wpis z 1991 roku. Kościół należy do trasy tarnobrzesko-niżańskiej podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Kościelnej 27. Dojazd od strony Rudnika nad Sanem: drogą nr 77, potem w lewo na drogę nr 863 do centrum Krzeszowa i prosto ul. Kościelną. To czynna świątynia parafialna, więc wnętrze najłatwiej obejrzeć przed lub po nabożeństwie; porządek Mszy publikuje parafia na krzeszow.org. Na kościół, dzwonnicę i kaplicę wystarczy 30–45 minut. W tej samej trasie Szlaku Architektury Drewnianej leżą dwa drewniane kościoły w Ulanowie, w tym tzw. Flisacki.