Kościół farny w Łańcucie

Pod neogotycką szatą z przełomu XIX i XX wieku łańcucka fara skrywa ponad sześćset lat historii: drewniany kościół św. Barbary z czasów lokacji miasta, osiemdziesiąt lat jako protestancki zbór, barokową odbudowę według projektu Tylmana z Gameren i przebudowę sfinansowaną przez Potockich. Dziś kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika jest sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej i mieści kryptę Potockich. Tuż obok, na wzgórzu z plebanią, wznosiły się niegdyś fortyfikacje Pileckich i Stadnickich.

Historia: od Pileckich do Potockich

Początki parafii łączy się z lokacją miasta około 1349 roku, gdy prawdopodobnie stanął tu drewniany kościół św. Barbary ufundowany przez Ottona z Pilczy. Pierwsza wzmianka źródłowa pochodzi z 1367 roku i znajduje się w księgach ławniczych Krakowa. Po pożarze drewnianej świątyni Pileccy zbudowali murowaną farę, a w 1478 roku Otton Pilecki dobudował kaplicę Najświętszej Dziewicy Marii i św. Agnieszki.

W 1549 roku Krzysztof Pilecki przeszedł na protestantyzm i kościół na około osiemdziesiąt lat zamienił się w zbór – katolicy chodzili na nabożeństwa do Soniny. Świątynię odzyskał hetman Stanisław Lubomirski: odnowił ją w 1628 roku, a w 1630 roku biskup Adam Nowodworski poświęcił ją pod wezwaniem św. Stanisława. W 1657 roku wojska Jerzego II Rakoczego spaliły kościół; odbudowa za Franciszka Lubomirskiego zakończyła się w 1699 roku – według koncepcji Tylmana z Gameren powstała wówczas dwuwieżowa barokowa fara z fortyfikacjami, nowymi ołtarzami i kaplicą dla obrazu Matki Bożej Szkaplerznej. Po kolejnym wielkim pożarze miasta w 1820 roku parafię na blisko 70 lat objęli jezuici.

Obecny wygląd to efekt przebudowy z lat 1896–1900, sfinansowanej przez Elżbietę i Romana Potockich. Kierował nią krakowski architekt Teodor Talowski, plan wieży, frontonu i sklepień nawy głównej przygotował lwowianin Dionizy Krzyczkowski, a nawy boczne – bracia Cetnarscy z Łańcuta. Kościół zyskał transept, nowe prezbiterium z kaplicą grobową Potockich pod spodem i jedną środkową wieżę z trzema wejściami. 2 października 1900 roku świątynię poświęcił biskup Józef Sebastian Pelczar.

Co zobaczyć

• Kaplicę Matki Bożej Szkaplerznej z obrazem będącym kopią z 1670 roku karmelitańskiej Matki Bożej Piaskowej z Krakowa; 20 września 1992 roku abp Ignacy Tokarczuk koronował go koronami poświęconymi przez Jana Pawła II i od tego czasu fara jest sanktuarium maryjnym,
• ołtarz główny z obrazem „Wskrzeszenie Piotrowina” Józefa Reichana z 1860 roku – trzecim płótnem o tym temacie w historii kościoła,
• chrzcielnicę z czasów Tylmana z Gameren – jedyny element wyposażenia z tamtego okresu, który przetrwał,
• marmurowe epitafium Stanisława Lubomirskiego przy wyjściu głównym, opisujące odnowienie kościoła z 1628 roku,
• organy koncertowe z 1981 roku i tablice pamiątkowe w kruchcie.

Ciekawostki

Przed wejściem od zachodu rośnie 300-letni dąb szypułkowy, chroniony jako pomnik przyrody. Teren kościoła otacza mur oporowy wysoki na około 5 m – jego wschodnia część pochodzi z 1730 roku. Podczas przebudowy na przełomie wieków podniesiono posadzkę: wcześniej do kościoła schodziło się po czterech stopniach w dół. W 1963 roku przy remoncie odkryto fundamenty z ciosanego kamienia, świadczące o tym, że fara była elementem obronnego systemu miasta.

Tripto podpowiada

Fara stoi przy ul. Farnej 20. Kościół nie ma stałych godzin zwiedzania – najpewniej wejdziesz przed mszą lub po niej (w dni powszednie pierwsza o 6:15, wieczorne nabożeństwa od 17:30); nie zwiedzaj w czasie liturgii. Kancelaria parafialna jest czynna w dni powszednie w godz. 8:00–10:00 i 16:00–17:30, tel. 17 225 28 73. Na samą farę wystarczy 20–30 minut, a wizytę łatwo połączyć z zamkiem w Łańcucie i spacerem po rynku.