Synagoga w Łańcucie

Synagoga w Łańcucie to barokowa bożnica z 1761 roku, stojąca przy placu Jana III Sobieskiego tuż obok parku zamkowego. Z zewnątrz wygląda skromnie, ale wnętrze należy do najcenniejszych zabytków żydowskiej architektury sakralnej w Polsce: stiukowe dekoracje, kolorowe polichromie, murowana bima między czterema kolumnami i pełny cykl znaków zodiaku. Zwiedzanie jest możliwe po wcześniejszym umówieniu – warto to zrobić, planując wizytę w zamku.

Historia synagogi

Murowaną synagogę wzniesiono w 1761 roku na miejscu starszej, drewnianej bożnicy. Fundatorem był Stanisław Lubomirski, właściciel Łańcuta, który zastrzegł, by budynek z zewnątrz nie wyróżniał się i nie przewyższał kościoła ani ratusza. Dlatego bryła jest prosta, a cały przepych skupia się w środku. W XIX wieku dobudowano zewnętrzną klatkę schodową prowadzącą na babiniec (galerię dla kobiet), a w latach 1896 i 1909–1910 podwyższono jego ściany i nakryto całość wspólnym dachem.

W czasie II wojny światowej Niemcy podpalili synagogę. Pożar ugaszono dzięki szybkiej interwencji ordynata Alfreda Antoniego Potockiego, ale spłonęło całe drewniane wyposażenie. Społeczność żydowska Łańcuta zginęła w Zagładzie. Po wojnie budynek służył do 1956 roku jako magazyn zboża; wtedy też rada miejska zdecydowała o rozbiórce. Ocalił go dr Władysław Balicki, który doprowadził do remontu i urządzenia w środku wystawy judaików. W 1973 roku synagogę przejęło Muzeum-Zamek w Łańcucie, a w latach 1983–1990 przeprowadzono gruntowny remont z restauracją polichromii. Od 2013 roku właścicielem budynku jest Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego (FODŻ).

Co zobaczyć we wnętrzu

• Sala główna (ok. 13 × 12 m) ze sklepieniem wspartym na czterech korynckich kolumnach; między nimi stoi murowana, dwuwejściowa bima.
• Stiukowe dekoracje w stylu rokokowym z drugiej połowy XVIII wieku i hebrajskie teksty modlitw z imionami fundatorów.
• Polichromie z 1906 roku ze scenami biblijnymi – wypatrz zamaskowane w nich postacie Adama i Ewy.
• Znaki zodiaku w medalionach na ścianie zachodniej – Łańcut należy do nielicznych polskich synagog z pełnym cyklem zodiakalnym.
• Aron ha-kodesz z pierwszej połowy XIX wieku – jedyny drewniany element dawnego wyposażenia, który przetrwał.
• W przedsionku zgromadzono macewy ze zniszczonych przez Niemców cmentarzy żydowskich miasta. Obok znajduje się tzw. Sala Lubelska – dawna sala posiedzeń kahału i sądu rabinackiego.

Jak zwiedzać

Synagoga nie ma stałych godzin otwarcia. Według zasad zwiedzania FODŻ na 2026 rok wejście jest możliwe po wcześniejszym umówieniu – mailowo lub telefonicznie. Na samo wnętrze wystarczy 30–45 minut. Synagoga to miejsce pamięci: obowiązuje stosowny strój i spokojne zachowanie. Jeśli nie uda Ci się umówić, FODŻ udostępnia wirtualny spacer po wnętrzu.

Informacje praktyczne

Stan na październik 2026 (FODŻ):

• Adres: pl. Jana III Sobieskiego 16, 37-100 Łańcut.
• Zwiedzanie: po wcześniejszym umówieniu; e-mail fodz@fodz.pl, tel. +48 720 766 996 lub +48 577 025 279.
• Bilet: 20 zł od osoby, minimum 80 zł za wizytę.

Dojazd i parking

Synagoga stoi przy placu Sobieskiego, kilka minut pieszo od zamku i od rynku. Bezpośrednio przy budynku są miejsca parkingowe w płatnej strefie. Łańcut leży ok. 20 km na wschód od Rzeszowa, przy autostradzie A4 i linii kolejowej Kraków–Rzeszów–Przemyśl.

W okolicy

Najbliżej jest Zamek w Łańcucie z parkiem i Powozownią. Około 8 km dalej, w Markowej, działa Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów – naturalne uzupełnienie wizyty w synagodze. Miłośnicy szlaku chasydzkiego mogą pojechać do Leżajska, do ohelu cadyka Elimelecha.