Kościół Ducha Świętego w Przeworsku

Bazylika Ducha Świętego w Przeworsku to gotycki kościół z XV wieku, przez ponad cztery stulecia prowadzony przez zakon bożogrobców, czyli kanoników regularnych Stróżów Grobu Jerozolimskiego. Jej największym skarbem jest barokowa kaplica z repliką Grobu Pańskiego — od 2012 roku Sanktuarium Grobu Bożego, nawiązujące do tradycji jerozolimskiego zakonu. Bogate wnętrze z ołtarzem z 1693 roku i chrzcielnicą sprzed 1400 roku sprawia, że to obowiązkowy punkt wizyty w mieście.

Historia bożogrobców w Przeworsku

Zakon Kanoników Grobu Bożego powstał w Jerozolimie w 1114 roku, a do Polski sprowadził go w 1163 roku Jaksa z Miechowa. Parafię w Przeworsku erygowano 28 kwietnia 1393 roku, a rok później biskup przemyski powierzył ją bożogrobcom. Gotycki kościół wzniesiono w latach 1430–1473 przy wsparciu Rafała Tarnowskiego i konsekrowano w 1473 roku. W XVII wieku dostawiono 40-metrową wieżę, w latach 1718–1727 — kaplicę Grobu Bożego, a w 1742 roku połączono kościół z klasztorem zewnętrzną galerią. Klasztor skasowano w 1819 roku; ostatni proboszcz-bożogrobiec zmarł w 1846 roku. 29 grudnia 1982 roku Jan Paweł II podniósł świątynię do godności bazyliki mniejszej, a w 2012 roku ustanowiono tu sanktuarium.

Co zobaczyć

• Kaplicę Grobu Bożego z freskami z ok. 1720 roku i repliką Grobu Pańskiego, wzorowaną na jerozolimskim relikwiarzu; replikę odnowiono w 2007 roku, przywracając jej XVIII-wieczny wygląd.
• Brązową chrzcielnicę z ok. 1400 roku — najstarszy zabytek kościoła.
• Ołtarz główny z 1693 roku, ambonę z 1713 roku i barokowe stalle z 1751 roku.
• Obraz Chrystusa Zmartwychwstałego z 1782 roku w kaplicy.
• Gotycką bryłę prezbiterium z cegły i zabudowania dawnego klasztoru połączone arkadową galerią.

Kaplica i replika Grobu Bożego

Kaplicę dobudowano od północy w 1718 roku i konsekrowano w 1727 roku. Jej sercem jest replika Grobu Pańskiego, odtworzona według wzoru jerozolimskiej edykuły w kształcie z czasów jej renowacji w 1555 roku. Od 1659 roku działa przy niej bractwo Grobu Bożego, a w 2003 roku erygowano Kapitułę Przeworską. Kopułę kaplicy zdobią freski z ok. 1720 roku, odnowione w 2005 roku. Kościół przetrwał najazdy tatarskie, potop szwedzki i obie wojny światowe; z późniejszych zmian warto zauważyć nowy hełm wieży z ok. 1785 roku i neogotyckie kruchty z lat 1908–1910.

Wnętrze przeszło gruntowną renowację w latach 1999–2012, więc złocenia ołtarzy i stalli prezentują się dziś bardzo okazale.

Zwiedzanie w praktyce

Bazylika jest czynnym kościołem: od poniedziałku do soboty w godzinach 7:00–17:00 trwa tu wieczysta adoracja Najświętszego Sakramentu, dlatego zwiedzaj w ciszy. Msze w niedziele odprawiane są o 6:30, 8:00, 9:15, 10:30, 12:00, 15:00 i 18:30, w dni powszednie o 6:30, 7:00, 7:30 oraz 17:30 (zimą) lub 18:00 (latem). Wstęp jest bezpłatny. Oprowadzanie zgłasza się w Centrum Informacji Turystycznej „Kordegarda” (ul. Park 1, tel. 575 93 95 93). Na bazylikę przeznacz 45–60 minut (stan na październik 2026).

Dojazd i w okolicy

Bazylika stoi przy ul. Kościelnej 7, kilka minut pieszo od Rynku. Przeworsk leży ok. 40 km na wschód od Rzeszowa, przy autostradzie A4 i linii kolejowej Kraków–Przemyśl. W mieście warto zobaczyć zespół pałacowo-parkowy Lubomirskich z muzeum, ratusz i dawny klasztor bernardynów, a w okolicy — zamek w Łańcucie.