Rynek w Pruchniku

Dawniej wszystkie domy przy rynku w Pruchniku miały podcienia, więc cały plac można było obejść, nie wychodząc spod dachu. Do dziś wokół rynku i przy wybiegających z niego uliczkach stoi około 40 drewnianych budynków, w większości podcieniowych – to jeden z nielicznych w Polsce zespołów małomiasteczkowej architektury drewnianej. Nic dziwnego, że w 2017 roku Jan Jakub Kolski kręcił tu sceny do filmu „Ułaskawienie”.

Miasteczko z 1436 roku

Pruchnik lokowano jako prywatne miasto szlacheckie w 1436 roku; leżał wtedy w województwie ruskim, w ziemi przemyskiej. Centrum zachowało układ z czasów lokacji: duży rynek i kilka uliczek rozchodzących się promieniście. Zabudowa kilka razy płonęła – obecna jest już trzecią z kolei od pierwszej połowy XVIII wieku. Większość domów pochodzi z XIX stulecia; dom Zająców ma na belce stropowej (sosrębie) wyrytą datę 1869. Do II wojny światowej podcieniowe domy zajmowały trzy pierzeje, a podczas okupacji część z nich rozebrano, w tym dwie karczmy-zajazdy. Pruchnik utracił prawa miejskie i odzyskał je dopiero 1 stycznia 2011 roku.

Na co zwrócić uwagę

• Podcienia – wsparte na rzędach słupów, okrągłych lub czworobocznych, czasem z ukośnymi żłobieniami nawiązującymi do ornamentów XVIII wieku. Pierwotnie rozkładano pod nimi towary w dni targowe.
• Balustrady i szczyty – deski wycinane w fantazyjne wzory i szalowane fasady szczytów to ślad warsztatu miejscowych cieśli. Drewniana krata w stylu rokoko nawiązuje do zdobień empor kościoła Franciszkanów w Przemyślu.
• Ustawienie domów – jedne stoją szczytem, inne kalenicą do placu; zależało to od szerokości działki.
• Konstrukcja – niemal wszystkie domy mają ściany zrębowe (z poziomych belek łączonych na węgłach), a dłuższe budynki konstrukcję sumikowo-łątkową.
• Studnia na rynku – z tablicą opowiadającą miejscową legendę o „wilczej studni”.

Pruchnik poza rynkiem

Od XVI wieku w Pruchniku mieszkali Żydzi; przed wojną stanowili znaczną część mieszkańców. W czasie okupacji Niemcy utworzyli tu getto, a jego mieszkańców wywieźli i zamordowali. Zachował się zdewastowany cmentarz żydowski. Warto zajrzeć też do kościoła św. Mikołaja z XV wieku i Muzeum Parafialnego przy placu kościelnym oraz na ulicę Kańczudzką, gdzie stoi kolejna grupa domów z podcieniami.

Tripto podpowiada

Rynek jest dostępny bez ograniczeń przez całą dobę. Na spacer dookoła placu z oglądaniem detali wystarczy 30–45 minut, a z kościołem i ulicą Kańczudzką – około półtorej godziny. Pruchnik leży nad Mleczką, przy drodze z Rzeszowa do Przemyśla (drogi wojewódzkie nr 880 z Jarosławia i 881). Domy są prywatne i zamieszkane – fotografuj z ulicy, nie wchodź na posesje. Najlepsze światło na drewniane fasady jest rano i późnym popołudniem. Przez miasto biegnie Szlak Architektury Drewnianej województwa podkarpackiego, więc Pruchnik łatwo włączyć w dłuższą trasę.