Kościół w Pruchniku

Spalony przez Wołochów, zamieniony na zbór kalwiński, dwukrotnie niszczony przez najazdy i odbudowywany po pożarach – kościół św. Mikołaja w Pruchniku ma za sobą prawie sześć burzliwych wieków. Mimo to gotycka bryła z kamienia, wsparta przyporami, przetrwała w miasteczku znanym z drewnianych domów z podcieniami. W środku i wokół świątyni czeka kilka detali, których łatwo nie zauważyć.

Historia: sześć wieków odbudów

Parafia powstała prawdopodobnie razem z lokacją miasta; pierwszy dokument, w którym pojawia się proboszcz pruchnicki Bernard, pochodzi z 24 czerwca 1397 roku. Kamienny, gotycki kościół zbudował w 1436 roku dziedzic Pruchnika Konstanty Rozborski: wsparty skarpami, kryty gontem, z kaplicą Matki Boskiej od południa i św. Anny od północy. Część opracowań datuje pierwotną budowlę już na XIV wiek – źródła podają różnie.

W 1498 roku kościół i miasto spalili Wołosi. W latach 1570–1607 świątynia służyła jako zbór kalwiński i wtedy prawdopodobnie straciła pierwotną polichromię. Po pożarze w 1636 roku proboszcz Jan Lipowicz jeszcze tego samego roku odbudował kościół, pokrył dach blachą, dostawił dzwonnicę i sprawił dwa dzwony – o wadze 600 i 120 kg. Kolejne zniszczenia przyniosły najazdy wojsk Rakoczego w 1657 roku i Tatarów w 1672 roku. 14 maja 1684 roku biskup Jan Dębski ponownie konsekrował świątynię pod wezwaniem św. Mikołaja; do dziś nie wiadomo, czy był to nowy kościół, czy odbudowany stary.

Co zobaczyć

• Ołtarz główny z 1770 roku z obrazem św. Mikołaja w złotej kapie, z infułą i pastorałem, oraz czterema rokokowymi rzeźbami ewangelistów. W Wielkim Poście obraz zasłania się wizerunkiem „Zdjęcia z Krzyża”.
• Marmurowa tablica z 1565 roku przy zakrystii, upamiętniająca Marcina Broniowskiego, bohatera bitwy pod Orszą.
• Tablica z 1702 roku w kaplicy św. Antoniego nad grobem Gałeckich-Rykowskich.
• Barokowa brama od strony miasta, wymurowana w XVIII wieku, oraz spichlerz plebański z tego samego stulecia.
• Mur kościelny, liczący ponad pięć wieków i wciąż w doskonałym stanie dzięki regularnej konserwacji.

Ciekawostki

Pod ołtarzem głównym spoczywa proboszcz ks. Tomasz Brzezicki, zmarły w 1790 roku; trumny z krypt przeniesiono na cmentarz kościelny już w 1758 roku. Dzwony nie miały szczęścia: w 1916 roku dwa mniejsze zabrały władze austriackie, a w 1941 roku Niemcy wywieźli oba zabytkowe dzwony z 1636 roku. Przy kościele działa Muzeum Parafialne z eksponatami kultury materialnej Pruchnika i okolicznych wsi oraz pamiątkami po bł. Bronisławie Markiewiczu.

W latach 2024–2025 kościół przeszedł prace remontowo-konserwatorskie warte ponad 1,3 mln zł, sfinansowane głównie z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków.

Tripto podpowiada

• To czynna świątynia parafialna. W niedziele msze odprawiane są o 7:00, 9:00, 11:00 i 16:00 – wnętrze najlepiej obejrzeć tuż przed lub po nabożeństwie, bez zakłócania liturgii.
• Czas: 20–30 minut na kościół i obejście muru, dłużej z muzeum parafialnym.
• Połącz wizytę ze spacerem po rynku i ul. Kańczudzkiej, gdzie stoją drewniane domy z podcieniami, wznoszone przez kupców i rzemieślników od XVII wieku.