Pałac w Zarzeczu

Pierwszym gościem pałacu w Zarzeczu była sama księżna Izabela Czartoryska – i trudno się dziwić, bo rezydencja Magdaleny Morskiej z Dzieduszyckich powstała na wzór jej Puław. Ten sam architekt, Chrystian Piotr Aigner, autor puławskiej Świątyni Sybilli, dostawił do klasycystycznego pałacu nad Mleczką rotundę z kolumnadą dorycką. Dziś w pałacu działa Muzeum Dzieduszyckich z oryginalnymi meblami, a wokół rozciąga się romantyczny park z sędziwymi dębami.

Historia: dom Dzieduszyckich

Pałac zbudowano dla Magdaleny i Ignacego Morskich na początku XIX wieku – źródła podają różnie: w latach 1807–1810 albo 1807–1812. Aigner przebudował wcześniej m.in. warszawski Pałac Namiestnikowski, dzisiejszy Pałac Prezydencki. Gospodyni sama projektowała wnętrza: według jej rysunków wykonano meble w stylu empire, posadzki i dekoracje stiukowe, a duża część wyposażenia przetrwała. Na sąsiednim wzgórzu zamierzała ufundować kościół inspirowany paryskim kościołem de la Madeleine; budowlę dokończył dopiero jej bratanek, Włodzimierz Dzieduszycki.

Na początku 1819 roku hrabina wydała tu bal, który pamiętnikarz Franciszek Ksawery Prek opisał razem z apartamentem na piętrze. Po jej śmierci w 1847 roku majątek przeszedł na brata, Józefa Kalasantego Dzieduszyckiego. Przez dziesięciolecia Zarzecze było letnią siedzibą rodu, a w latach 20. XX wieku stało się stałym domem. Pałac dawał schronienie powstańcom po powstaniu listopadowym, a w czasie II wojny światowej żołnierzom AK i uciekinierom. W 1942 roku ukrywał się tu ks. Stefan Wyszyński, późniejszy prymas, pod pseudonimem „siostra Cecylia”.

Jesienią 1944 roku majątek znacjonalizowano, a w budynkach urządzono szkołę rolniczą. Ruchomości – meble, obrazy, archiwalia – trafiły do Muzeum w Jarosławiu. Dzięki współpracy rodziny i władz lokalnych w pałacu otwarto 23 kwietnia 2008 roku muzeum, oddział Muzeum w Jarosławiu Kamienica Orsettich.

Co zobaczyć

• Rotundę w narożniku pałacu, wzorowaną na Świątyni Sybilli w Puławach: dolna kondygnacja boniowana, górna otoczona kolumnadą dorycką obiegającą około dwóch trzecich obwodu.
• Salon Okrągły Górny, zaliczany do najpiękniejszych klasycystycznych wnętrz w Polsce.
• Odtworzone wnętrza z meblami w stylu empire i pamiątkami rodu Dzieduszyckich oraz spokrewnionych z nim Czartoryskich, Sapiehów i Szeptyckich.
• Oranżerię łączącą pałac z oficyną, przechodzącą w drewniany ganek.
• Park o powierzchni około 9 ha, zaprojektowany przez Magdalenę Morską i urządzany do 1840 roku: stare dęby, korkowce amurskie, 200-letni platan przed pałacem i tulipanowiec od strony oranżerii.

Tripto podpowiada

Muzeum (ul. Księdza Gajeckiego 5, Zarzecze) zwiedza się o stałych godzinach wejść, zimą z przewodnikiem. Od listopada do kwietnia: wtorek–sobota 10:00–16:00, wejścia o 10:00, 11:30, 13:00 i 14:30. Od maja do października: wtorek–sobota 11:00–17:00 (wejścia 11:00, 12:30, 14:00, 15:30), niedziela 12:00–17:00 (12:00, 13:30, 15:00). W poniedziałki muzeum jest nieczynne, zimą także w niedziele. Ceny w październiku 2026 roku: bilet normalny 20 zł, ulgowy 10 zł, rodzinny 50 zł; wejście do rotundy (w ochraniaczach na buty) dodatkowo 5 zł. W czwartki wstęp na wystawy stałe dla zwiedzających indywidualnie jest bezpłatny. Na pałac i spacer po parku zarezerwuj 1,5–2 godziny. Zarzecze to osobna wieś i gmina w powiecie przeworskim, a nie część Przeworska – ustaw nawigację na adres muzeum.