Katedra w Przemyślu

Archikatedra w Przemyślu wygląda na barokową świątynię, ale pod jej posadzką zachowały się mury znacznie starszego kościoła. W kryptach, otwartych dla zwiedzających w 2014 roku, można zobaczyć fundamenty romańskiej rotundy św. Mikołaja z XII wieku. Nad nimi wznosi się gotyckie prezbiterium z XV wieku, barokowa nawa i wolnostojąca Wieża Katedralna o wysokości około 71 metrów. Pełna nazwa świątyni to Bazylika Archikatedralna Wniebowzięcia NMP i św. Jana Chrzciciela.

Historia: trzy kościoły w jednym miejscu

Rotunda stała w miejscu dzisiejszego prezbiterium od drugiej połowy XII wieku. Była zbudowana z piaskowca na planie koła o średnicy 9,2 metra, z podkowiastą absydą. Diecezja przemyska powstała w 1375 roku, a pierwszymi katedrami były drewniany kościół i kamienna cerkiew na zamku. Budowę obecnej świątyni rozpoczął w 1452 roku biskup Mikołaj Błażejowski. Rotundę rozebrano, a prezbiterium ukończono do 1474 roku. Nawę uszkodzili Tatarzy w 1495 roku, a prace dokończono dopiero w 1549 roku. Z obawy przed najazdami katedrę otoczono murem z armatami, który przetrwał do 1839 roku.

W 1724 roku biskup Aleksander Antoni Fredro postanowił nadać gotyckiej katedrze barokowy wygląd. Niedługo po zakończeniu prac, w 1733 roku, zawaliło się sklepienie i zniszczyło część wyposażenia. Odbudowę ukończono w 1743 roku. Pod koniec XIX wieku, w latach 1884–1907, prezbiterium przywrócono gotycki charakter, a wieżę podwyższono o kondygnację z tarczami zegara i hełmem.

Co zobaczyć

• Krypty – zewnętrzne mury rotundy z kolistą nawą i absydą, lapidarium z detalami architektonicznymi sprzed katastrofy z 1733 roku oraz ossuaria.
• Prezbiterium – gotycka część świątyni z barokowym Wielkim Ołtarzem i stallami z czasów biskupa Fredry.
• Kaplica Drohojowskich z 1578 roku, renesansowa, zbudowana w miejscu dawnej rotundy. Dziś jest kaplicą Najświętszego Sakramentu.
• Barokowa kaplica Fredrów z XVIII wieku.
• Organy firmy Dominika Biernackiego, nagrodzone Wielkim Złotym Medalem na Powszechnej Wystawie Krajowej w Poznaniu w 1929 roku.

Ciekawostki

W 1621 roku w kaplicy Drohojowskich doszło do pojedynku, a potem strzelaniny: chorąży Jerzy Krasicki i syn Stanisława „Diabła” Stadnickiego wdarli się tam z grupą zbrojnych. Biskup w odpowiedzi rzucił na miasto interdykt. Rzeźbiarz Ferdynand Majerski, który pracował przy XIX-wiecznej renowacji, został upamiętniony głową wykutą w kamieniu na fasadzie. Dzwon „Maria” zdobył złoty medal na wystawie sztuki użytkowej w Paryżu w 1927 roku. Katedra jest potrójnym sanktuarium: Matki Bożej Jackowej, św. Józefa Sebastiana Pelczara i bł. Jana Balickiego.

Tripto podpowiada

Archikatedra stoi przy placu Katedralnym, na stoku między rynkiem a Zamkiem Kazimierzowskim. To czynny kościół, więc wnętrze zwiedzaj poza nabożeństwami. Godziny wejścia do krypt i na wieżę sprawdź na stronie parafii, bo zależą od sezonu. Na samą świątynię z kryptami przeznacz około 45–60 minut. Z wieżą i spacerem na wzgórze zamkowe zaplanuj pół dnia. Z tarasu na wysokości zegara widać panoramę miasta i doliny Sanu.