Kościół Matki Bożej z Góry Karmel w Bielsku Podlaskim

Dwie białe wieże z barokowymi hełmami przy ul. Mickiewicza to jeden z najbardziej charakterystycznych widoków Bielska Podlaskiego. Mało który kościół w Polsce przeszedł tyle zmian: był świątynią karmelitów, carskim soborem prawosławnym, niemieckim magazynem zboża i szkolnym kościołem. Obok stoi dawny klasztor, który przez dziesięciolecia służył jako więzienie.

Historia: od karmelitów do soboru i z powrotem

Pierwszy, drewniany kościół z klasztorem karmelitów trzewiczkowych ufundował w 1641 roku marszałek nadworny Adam Kazanowski. Oba budynki spłonęły w 1779 roku. Na ich miejscu w latach 1779–1794 wzniesiono murowany kościół i klasztor, a w 1794 roku dwie wieże. Budowę wsparli m.in. Izabela Branicka zwana „Panią Krakowską” i Aleksander Bogusz, regent ziemi bielskiej.

Po rozbiorach władze pruskie najpierw ograniczyły liczbę zakonników, a w 1802 roku skasowały klasztor i zamieniły go na więzienie. W 1851 roku władze carskie usunęły ostatnich zakonników i zamknęły świątynię. W 1864 roku generał-gubernator litewski Michaił Murawjow, nazywany „Wieszatielem”, postanowił zamienić kościół na cerkiew. W latach 1866–1920 działał tu prawosławny sobór Trójcy Świętej, a wieże przebudowano w stylu bizantyjskim. W klasztorze urządzono carskie więzienie, w którym więziono i torturowano uczestników powstania styczniowego. W czasie I wojny światowej Niemcy trzymali w kościele zboże.

11 listopada 1920 roku świątynię zwrócono katolikom. W latach 1923–1931 ks. Ludwik Olszewski przeprowadził remont według projektu architekta Piotra Kozińskiego z Grodna: rozebrano dodatkową wieżę z czasów carskich, odbudowano chór i przywrócono dawny układ okien. Po II wojnie światowej klasztor zajął Urząd Bezpieczeństwa, a później poczta i szkoła muzyczna. W 1959 roku wieże otrzymały barokowe hełmy, które widać dziś. Parafię erygowano w 1976 roku, a w 1992 roku budynek klasztorny wrócił do parafii.

Na co zwrócić uwagę

• Hełmy wież – dzisiejsze barokowe zwieńczenia pochodzą z 1959 roku i zastąpiły kopuły z okresu, gdy budynek był soborem.
• Elewację frontową z wejściem między wieżami i przylegający od lewej budynek klasztoru – dawnego więzienia.
• Jasne, jednonawowe wnętrze z marmurową posadzką z 1992 roku i ołtarzem Matki Bożej z Góry Karmel.
• Ogrodzenie z bramą, które wraz z kościołem i klasztorem tworzy zabytkowy zespół.

Tripto podpowiada

Kościół stoi przy ul. Mickiewicza 61, kilkaset metrów od ratusza. Na obejrzenie wnętrza i spacer dookoła wystarczy 20–30 minut. To czynna świątynia parafialna – najłatwiej wejść przed mszą lub po niej. Najlepsze zdjęcie wież zrobisz z przeciwnej strony ulicy, w popołudniowym słońcu.