Domek Napoleona w Białymstoku

Przy ruchliwej al. Jana Pawła II 62 stoi niewielka klasycystyczna rotunda z kopulastym dachem i kolumnowym portykiem, którą białostoczanie nazywają Domkiem Napoleona. Nazwa pochodzi z romantycznej legendy – w rzeczywistości była to komora celna z 1838 roku, jedyny zabytek tego rodzaju w mieście. To krótki przystanek dla miłośników historii i architektury, oglądany wyłącznie z zewnątrz.

Historia: komora celna na granicy imperium

W latach 1815–1918 około 9 km na zachód od tego miejsca biegła granica między Królestwem Polskim a Cesarstwem Rosyjskim. Po upadku powstania listopadowego w 1831 roku stała się ona także granicą celną. Na wylocie z Białegostoku wzniesiono więc w 1838 roku komorę celną, w której odprawiano kupców przywożących towary z zachodu. Budynek pełnił tę funkcję zaledwie kilkanaście lat – w 1851 roku granicę celną zniesiono.

Rotunda ma ściany lekko zwężające się ku górze, kopułę i portyk. Do rejestru zabytków wpisano ją już w 1952 roku.

Skąd nazwa „Domek Napoleona”

Według legendy w 1812 roku, w drodze na Moskwę, miał się tu zatrzymać Napoleon Bonaparte i pożegnać z Marią Walewską. Opowieść nie ma pokrycia w faktach: wyprawa na Moskwę i śmierć cesarza w 1821 roku poprzedziły budowę komory celnej, a sam Napoleon w Białymstoku nie był. Właśnie kontrast między nazwą a prawdziwą historią sprawia, że warto tu zajrzeć.

Stan obecny

W przeszłości w budynku działał lokal gastronomiczny. 27 lipca 2015 roku Zarząd Mienia Komunalnego w Białymstoku przejął obiekt od dzierżawcy i zabezpieczył go, a miasto zapowiedziało przygotowanie nieruchomości do sprzedaży w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. Budynek pozostaje niezagospodarowany i nie ma regularnego zwiedzania.

Tripto podpowiada

Rotundę obejrzysz z chodnika – nie wchodź na teren posesji. Wystarczy 10–20 minut. Domek stoi ok. 4 km na zachód od Rynku Kościuszki, na osiedlu Wysoki Stoczek; aleja jest ruchliwą arterią, więc wygodniej przyjechać autobusem miejskim albo zaparkować w bocznych uliczkach. Po powrocie do centrum połącz wizytę z Pałacem Branickich i ratuszem na Rynku Kościuszki, siedzibą Muzeum Podlaskiego – to dobre uzupełnienie opowieści o Białymstoku na dawnym pograniczu.