Cerkiew Św. Ducha w Białymstoku

Ściany i kopuły tej cerkwi mają kształt języków ognia, które zstąpiły na apostołów w dniu Pięćdziesiątnicy — stąd jej wezwanie. Cerkiew Świętego Ducha na białostockim osiedlu Wysoki Stoczek uchodzi za największą prawosławną świątynię w Polsce: ma ponad 2000 m² powierzchni użytkowej i mieści około 2500 wiernych. To współczesna budowla, ale wnętrze z 6500 m² fresków i rzeźbionym dębowym ikonostasem robi wrażenie, jakiego trudno się spodziewać po blokowisku.

Historia: cerkiew wywalczona u władz

Od lat 70. diecezja prosiła o zgodę na nową cerkiew dla wiernych przenoszących się ze wsi do Białegostoku, ale władze odmawiały w latach 1972, 1974, 1976, 1977 i 1980. Przełom przyszedł w 1981 roku za biskupa Sawy, który postawił władzom warunek: albo miejsce pod nową świątynię, albo starania o odzyskanie działki dawnego soboru przy ul. Sienkiewicza. Parafię erygowano 16 czerwca 1982 roku, a 1 sierpnia 1982 roku poświęcono kamień węgielny z kamieniami z Grobu Pańskiego, Jordanu i Athosu.

Budowa nie przebiegała łatwo. Część sąsiadów skarżyła się, że cerkiew będzie źródłem hałasu, a niedokończoną budowlę trzykrotnie podpalano. Wierni sami pracowali przy budowie, a w 1988 roku, w prawosławne Boże Narodzenie, oddano do użytku dolną cerkiew. Świątynię górną konsekrowano 16 maja 1999 roku, w święto patronalne.

Architektura i wnętrze

Projektantem jest architekt Jan Kabac. Nawę rozplanowano na rzucie ośmioboku o powierzchni ponad 800 m², a pięć kopuł symbolizuje Chrystusa i czterech ewangelistów. Co zobaczyć w środku:

• Freski o łącznej powierzchni 6500 m², malowane od 2003 roku przez ikonografów z Doniecka pod kierunkiem Wołodymyra Teliczki.
• Ikonostas z dębu, rzeźbiony przez artystów z Mińska i Poczajowa, z 260 ikonami autorstwa Wiktora Downara i Aleksandra Łosia.
• Panikadło — żyrandol o rozpiętości 6 m i wadze 1200 kg, zawieszony na 24 linach symbolizujących zstępującego Ducha Świętego.
• Golgota o wysokości 7 m i rzeźbiony Grób Pański z Poczajowa.
• Dolna cerkiew pod wezwaniem Ikony Matki Bożej „Nieoczekiwana Radość”, gdzie w niedziele odprawia się liturgię po polsku.

Ciekawostki

Dzwonnica, budowana w latach 2006–2012, jest jednocześnie bramą na teren cerkwi. Na wieży wysokiej na około 70 m wisi dziesięć dzwonów — cztery odlane w Holandii i sześć w Węgrowie, od 18 do 800 kg — a ich cztery melodie skomponował Władimir Pietrowski z Archangielska. Cerkiew odwiedzali zwierzchnicy wielu Kościołów prawosławnych, m.in. patriarcha Konstantynopola Bartłomiej w 1998 roku i patriarcha Jerozolimy Teofil III w 2010 roku. Przy świątyni stoi też pomnik prawosławnych ofiar II wojny światowej i lat 1939–1956.

Tripto podpowiada

Cerkiew stoi przy ul. Antoniuk Fabryczny 13, poza ścisłym centrum miasta, więc najwygodniej dojechać autobusem miejskim lub samochodem. To czynna parafia, a nie muzeum, więc najlepiej przyjść poza nabożeństwami, w skromnym stroju i z wyciszonym telefonem; o zgodę na zdjęcia zapytaj na miejscu. Na obejrzenie wnętrza wystarczy 30–40 minut. Aktualny porządek nabożeństw sprawdzisz na stronie parafii, a wizytę możesz połączyć z soborem św. Mikołaja w centrum Białegostoku.