Cerkiew Narodzenia NMP w Bielsku Podlaskim

Pod prezbiterium tej drewnianej cerkwi spoczywa fundatorka, która zmarła ponad pięćset lat temu. Księżna Wassa ufundowała w XV wieku cerkiew na bielskim zamku, a gdy w 1562 roku świątynię przeniesiono z Góry Zamkowej do miasta, razem z nią uroczyście przeniesiono jej ciało. Dzisiejsza cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, zwana też Preczystieńską, jest najstarszą drewnianą świątynią Bielska Podlaskiego, konkatedrą prawosławnej diecezji warszawsko-bielskiej i domem otaczanej kultem Bielskiej Ikony Matki Bożej.

Historia: od grodu do konkatedry

Pierwszą cerkiew o tym wezwaniu wiąże się z bielskim grodem, zniszczonym podczas najazdu tatarskiego w 1240 roku. Odbudowana świątynia otrzymała przed 1289 rokiem dar od księcia włodzimierskiego Włodzimierza Wasylkowicza, księgi i ikony, o czym wspomina Latopis halicko-wołyński. W drugiej połowie XV wieku księżna Wassa ufundowała cerkiew zamkową. Król Aleksander Jagiellończyk zdecydował w 1506 roku o jej przeniesieniu na Stare Miasto, ale nastąpiło to dopiero w 1562 roku.

Od 1596 roku była świątynią unicką, w XVII i XVIII wieku kilkakrotnie odnotowywano jej zły stan. Obecny budynek powstał w XVII wieku lub podczas generalnego remontu w 1774 roku. W 1790 roku dobudowano aneks z bocznym ołtarzem św. Anny, a w 1839 roku władze rosyjskie przekazały cerkiew prawosławnym. W 1944 roku została częściowo uszkodzona w bombardowaniu. Od 1951 roku pełni funkcję drugiej katedry diecezji warszawsko-bielskiej.

Na co zwrócić uwagę

• Bielska Ikona Matki Bożej, uważana za cudowną, najważniejszy obiekt kultu w świątyni.
• Zrębowa, oszalowana bryła na planie wydłużonego prostokąta, z wieżą od frontu i cebulastymi hełmami założonymi w 2002 roku.
• Wolnostojąca drewniana dzwonnica, także o konstrukcji zrębowej.
• Murowana brama z filarami od strony ulicy Jagiellońskiej, dobre miejsce na zdjęcie całej cerkwi.

Ciekawostki

• Do 1968 roku nad dachem wznosiła się XVIII-wieczna barokowa wieżyczka na sygnaturkę z wolutowymi spływami; dziś znamy ją tylko ze zdjęć.
• Cerkiew odwiedzili patriarchowie: antiocheński Jan X w 2016 roku i aleksandryjski Teodor II w 2018 roku.
• Do rejestru zabytków wpisano ją w 1966 roku pod numerem A-38.

Tripto podpowiada

Cerkiew stoi przy ul. Jagiellońskiej 6A, w centrum miasta. To czynna świątynia parafialna: w niedziele Boska Liturgia zaczyna się o 9:00, a w piątki o 17:00 śpiewany jest akatyst do Bogurodzicy. Na zwiedzanie poza nabożeństwami najlepiej umówić się z parafią i przyjść w stroju odpowiednim do miejsca kultu. Najbardziej uroczyście jest w okolicach 21 września, gdy parafia obchodzi swoje święto Narodzenia Bogurodzicy. W pobliżu zobaczysz Górę Zamkową, skąd przeniesiono cerkiew, cerkiew św. Michała Archanioła i barokowy ratusz z muzeum.