Kraina Otwartych Okiennic

Trzy wsie w dolinie Narwi – Trześcianka, Soce i Puchły – leżą zaledwie kilka kilometrów od siebie i tworzą Krainę Otwartych Okiennic, szlak kulturowy drewnianej architektury z rzeźbionymi nadokiennikami, białymi i kolorowymi okiennicami oraz wycinanymi w drewnie ornamentami. Projekt realizowany od 2001 roku ma ratować ten krajobraz, bo wsie się wyludniają, a przy modernizacji domów zdobienia znikają. Przyjedź, póki tę zabudowę wciąż można oglądać na co dzień, a nie w skansenie.

Skąd te wzory

Mieszkańcy tych wsi to w większości prawosławni, pochodzenia białoruskiego, którzy do dziś mówią lokalną gwarą. Początek bogatego zdobienia domów wiąże się z I wojną światową i bieżeństwem – ludność w pośpiechu uciekała na wschód przed nadciągającą armią niemiecką. Część wróciła dopiero do II Rzeczypospolitej, przywożąc wzory podpatrzone w rosyjskim budownictwie ludowym. Na fasadach szukaj szalówki układanej w kwadraty, trójkąty i romby, roślinnych ornamentów, motywów zwierzęcych oraz zdobionych narożników i wiatrownic.

Trześcianka

Największa z trzech wsi, do 1967 roku nazywana Trościanicą, zachowała układ z czasów reformy włócznej królowej Bony w XVI wieku – wąskie i bardzo długie działki, dlatego domy stoją do drogi węższą ścianą. W środku wsi stoi drewniana cerkiew św. Michała Archanioła z lat 1864–1867 z trzyrzędowym ikonostasem; po remoncie zakończonym w 2015 roku ma zieloną elewację i nowe złocone kopuły. W XIX wieku Trześcianka była prężnym ośrodkiem oświaty cerkiewnej. Na starej stodole przy wjeździe do wsi i na ścianie remizy zobaczysz prace Arkadiusza Andrejkowa z 2023 roku – deskale z serii „Cichy pomnik”, przenoszące na deski stare fotografie mieszkańców.

Soce

Najbardziej skansenowska wieś szlaku, podzielona przez rzeczkę na dwie części. Domy stoją szczytami do drogi: po jednej stronie ulicy tyłem (ciemną komorą), po drugiej – przodem, z oknami i okiennicami. Na każdym jej końcu stoi jeden z czterech żelaznych krzyży wotywnych z 1895 roku na kamiennych postumentach, z inskrypcjami wyrytymi cyrylicą. Według miejscowej legendy postawiono je w czasie zarazy, a kobiety połączyły je nicią przędzioną w ciągu jednego dnia, by zamknąć wieś przed chorobą. Jest tu też drewniana kaplica Proroka Eliasza z przełomu XIX i XX wieku oraz odnowiona w 2005 roku dębowa kapliczka słupowa z 1861 roku.

Puchły

W Puchłach stoi barwna cerkiew Opieki Matki Bożej z lat 1913–1918, słynąca z ikony Matki Bożej Opiekuńczej. Według tradycji w XV wieku ikona ukazała się na lipie staremu mieszkańcowi z opuchniętą nogą, który po modlitwie odzyskał zdrowie – stąd nazwa wsi. Odrost dawnej lipy rośnie przy cerkwi do dziś. Pierwotna ikona spłonęła w 1771 roku, obecny wizerunek powstał w 1781 roku. Około 500 m od cerkwi drewniana kładka prowadzi nad Narew.

Tripto podpowiada

Na objazd trzech wsi zarezerwuj pół dnia: Puchły dzieli od Trześcianki około 5 km, a między wsiami najwygodniej poruszać się samochodem lub rowerem. Cerkiew w Trześciance bywa otwarta w czasie nabożeństw, wnętrze cerkwi w Puchłach trzeba zwykle umówić z parafią. Pamiętaj, że to żywe wsie, a nie muzeum: fotografuj z drogi i nie wchodź na podwórka. Lokali gastronomicznych jest tu niewiele, więc zabierz prowiant. W pobliżu warto zajrzeć do Wojszek z drewnianymi zdobieniami domów i do Narwiańskiego Parku Narodowego.