Drewniana kapliczka św. Proroka Eliasza w Socach

Co roku 2 sierpnia, w święto proroka Eliasza, prawosławni duchowni obchodzą z mieszkańcami całą wieś i kropią wodą święconą zagrody i domy – w czasach PRL takie procesje były zakazane. Celem i sercem tego obchodu jest niewielka drewniana kaplica św. Proroka Eliasza w Socach, jednej z trzech wsi podlaskiej Krainy Otwartych Okiennic. W środku kryje wyposażenie rzadko spotykane w prawosławiu: częściowo neounickie ikony i rzeźbione, ludowe krucyfiksy.

Kaplica i jej wyposażenie

Kaplica pochodzi z początku XX wieku, a w 1990 roku została rozbudowana. Ma prostą drewnianą bryłę z małą kopułką zwieńczoną krzyżem i stoi w Mokranach – jednej z dwóch części wsi. Należy do prawosławnej parafii Opieki Matki Bożej w pobliskich Puchłach, słynącej z czczonej ikony Pokrowy. Lokalni mieszkańcy nazywają krucyfiks w swojej gwarze „raspiatije”; warto pamiętać, że od XVIII wieku do 1839 roku parafia w Puchłach była unicka, a część mieszkańców Soc dochowała wtedy wierności prawosławiu.

Soce: wieś okiennic

Soce to tzw. dwuczęściowa wieś szeregowa: dwie równoległe ulicówki, Mokrany i Suchlany, rozdziela rzeka Rudnia. Domy stoją szczytem do drogi – po jednej stronie zwrócone do ulicy oknami z rzeźbionymi okiennicami, po drugiej ciemną spiżarnią, bo komory sytuowano od chłodniejszej, północnej strony. Niemal wszystkie budynki są drewniane, z bogatą snycerką nad- i podokienników, wiatrownic i narożników; najwięcej z nich pochodzi z lat 20. i wczesnych 30. XX wieku.

Na co zwrócić uwagę

• Cztery kute krzyże wotywne z 1895 roku na kamiennych postumentach, po jednym na każdym końcu wsi, z intencjami wyrytymi cyrylicą. Miejscowa legenda wiąże je z ocaleniem wsi od zarazy.
• Dębowa kaplica słupowa z 1861 roku nad potokiem Hatok, z rytą w drewnie ikoną św. Jana Chrzciciela, odnowiona w 2005 roku. Postawił ją jeden z mieszkańców, prawdopodobnie z wdzięczności za uwłaszczenie chłopów w Imperium Rosyjskim.
• Drewniany budynek dawnej szkoły przy drodze do Puchłów (dziś prywatny).

Tripto podpowiada

Kaplica nie ma stałych godzin otwarcia – z zewnątrz obejrzysz ją zawsze, a wnętrze najłatwiej zobaczyć podczas nabożeństw, zwłaszcza 2 sierpnia; termin warto potwierdzić w parafii w Puchłach. Wstęp nie jest biletowany. Na Soce przeznacz około godziny spaceru, a całą Krainę Otwartych Okiennic (Soce, Puchły, Trześcianka) objedziesz w pół dnia. Wieś leży w gminie Narew, około 30 km od Białegostoku i Hajnówki. Domy są prywatne i zamieszkane: fotografuj z drogi, nie wchodź na podwórka, a samochód zostaw tak, by nie blokował przejazdu.