Kaliski Gród Piastów

Zanim Kalisz przeniósł się na prawy brzeg Prosny, jego sercem była warownia na podmokłej wyspie na Zawodziu. Gród wzniesiony w latach 60. IX wieku należał do najważniejszych ośrodków państwa pierwszych Piastów, a w XII wieku książę Mieszko III Stary ufundował tu kolegiatę, w której został pochowany. Dziś na tym miejscu działa Rezerwat Archeologiczny „Kaliski Gród Piastów”, oddział Muzeum Okręgowego Ziemi Kaliskiej, z odtworzoną palisadą, chatami i zarysem romańskiej świątyni.

Historia: od plemiennej warowni do grodu książęcego

Pierwszy gród powstał na piaszczystej wyspie wśród wód Prosny i był dwukrotnie powiększany, aż do ok. 17 500 m². W 1106 roku zdobył go i spalił Bolesław Krzywousty w walce z bratem Zbigniewem, co odnotował Gall Anonim. Rozkwit przyszedł za Mieszka III Starego, który założył tu mennicę i wzniósł kamienną kolegiatę św. Pawła; za jego panowania Kalisz był, obok Poznania i Gniezna, jednym z trzech głównych grodów Wielkopolski. W 1233 roku warownię zdobył śląski książę Henryk Brodaty, a miasto przeniesiono na drugi brzeg rzeki. Wykopaliska zaczął w 1903 roku Włodzimierz Demetrykiewicz, a największe badania prowadzono w latach 1958–1965 i 1983–1992.

Co zobaczyć

• Palisada z mostem i bramą – wejście prowadzi przez budynek bramny z kasą i niewielką wystawą.
• Zarys kolegiaty św. Pawła – odtworzone w skali 1:1 przyziemie romańskiej świątyni, w której spoczęli Mieszko III Stary (zm. 1202) i jego syn Mieszko Młodszy.
• Siedem drewnianych chat, dwupoziomowa wieża obronna, wały skrzyniowe i kamienny kurhan.
• XVIII-wieczna chata przeniesiona z kaliskiego starego miasta, w części etnograficznej.
• Zwierzęta i pole uprawiane trójpolówką – w rezerwacie hoduje się owce, kozy, kury i pszczoły.

Rekonstrukcję zabudowy wykonano w latach 2007–2008 dzięki funduszom unijnym, na podstawie wyników wykopalisk. Wszystkie budynki stoją na miejscach, w których archeolodzy odnaleźli ślady dawnej zabudowy grodu.

Ciekawostki

Pod fundamentami romańskiej kolegiaty archeolodzy odsłonili ślady drewnianego kościoła z przełomu X i XI wieku, uznawanego za jeden z dwóch najstarszych drewnianych kościołów na ziemiach polskich. Tuż obok rezerwatu stoi drewniany kościół św. Wojciecha z 1798 roku; romańska kropielnica w jego wnętrzu pochodzi prawdopodobnie z wyposażenia kolegiaty. W 2007 roku ziemię z miejsca książęcej krypty złożono w urnach w tym kościele i w opactwie cystersów w Lądzie.

Tripto podpowiada

Rezerwat leży przy ul. Bolesława Pobożnego, ok. 2 km od centrum. W sezonie letnim (1 maja – 31 października) działa od wtorku do niedzieli, w czwartki i weekendy do 18:00, w pozostałe dni do 15:30; zimą codziennie poza poniedziałkiem do 15:30. Wtorek jest dniem bezpłatnym. Cennik muzeum podaje bilet normalny 20 zł, ulgowy 12 zł i rodzinny 40 zł; ostatnie wejście 30 minut przed zamknięciem. Bezpłatny parking miejski jest ok. 200 m od wejścia, a z dworca dojedziesz autobusem 3A (ok. 15 minut). Na zwiedzanie zarezerwuj ok. 1–1,5 godziny, a przewodnika zamów telefonicznie, bo bez niego najłatwiej przeoczyć zarys kolegiaty. Od lipca 2026 na terenie trwają prace remontowe, które według muzeum nie powinny utrudniać zwiedzania.