Katedra św. Mikołaja Biskupa w Kaliszu

Katedra św. Mikołaja w Kaliszu to najstarszy kościół miasta – gotycka świątynia z czerwonej cegły, ufundowana w XIII wieku przez księcia Bolesława Pobożnego, a od 1992 roku katedra diecezji kaliskiej. Za surową fasadą kryje się bogate wnętrze: barokowy ołtarz główny zbudowany dla obrazu Rubensa, renesansowe sklepienia i patriotyczna Kaplica Polska z polichromią Włodzimierza Tetmajera. To obowiązkowy punkt spaceru po kaliskiej starówce, kilka minut od rynku.

Historia katedry w Kaliszu

Według parafii kościół ufundowali w latach 1253–1257 książę Bolesław Pobożny i jego żona, bł. Jolenta. Dokument arcybiskupa Jakuba Świnki z 1303 roku potwierdza, że jest to najstarsza świątynia miasta lokacyjnego. W 1358 roku Kazimierz Wielki oddał ją kanonikom laterańskim, którzy gospodarowali tu przez ponad 450 lat – do kasaty zgromadzenia w 1810 roku. Modlili się tu Kazimierz Wielki i Władysław Jagiełło.

Świątynię wielokrotnie niszczyły pożary. Po jednym z nich, w 1612 roku, odbudowę rozpoczął Albin Fontana, wprowadzając barokowe elementy i stiuki w typie lubelsko-kaliskim. W 1706 roku, po bitwie Szwedów z wojskami elektora saskiego, zniszczone zostało miasto i kościół, choć mury przetrwały. Po kolejnym pożarze w 1792 roku Prusacy chcieli w 1806 roku rozebrać świątynię, ale zrezygnowali z tego planu. Gruntowny remont rozpoczęto w 1869 roku, a na początku XX wieku powstały witraże. Od 25 marca 1992 roku kościół jest katedrą nowej diecezji kaliskiej, a 4 czerwca 1997 roku modlił się tu prywatnie Jan Paweł II.

Obraz Rubensa i ołtarz główny

W 1621 roku Piotr Żeromski, starosta bydgoski i poseł do Niderlandów, kupił w Antwerpii z pracowni Rubensa obraz „Zdjęcie z krzyża”. Dla niego zbudowano barokowy ołtarz główny z 1662 roku. W nocy z 13 na 14 grudnia 1973 roku obraz – jak podaje parafia – prawdopodobnie skradziono, a ołtarz podpalono, by zatrzeć ślady. Dziś w ołtarzu znajduje się kopia; nie przyjeżdżaj z myślą o oglądaniu oryginału.

Co zobaczyć we wnętrzu

• Ołtarz główny z kopią „Zdjęcia z krzyża” i złoconą architekturą.
• Sklepienia z dekoracją w typie kalisko-lubelskim.
• Kaplicę Polską z witrażami i polichromią Tetmajera – alegoria „Umarłej Polski” wzbudziła sprzeciw władz carskich.
• Witraże z początku XX wieku ze św. Kingą, św. Kazimierzem czy św. Franciszkiem.
• Pamiątki ważnych postaci: tu ochrzczono Adama Asnyka i gen. Mieczysława Smorawińskiego, a Maria Wasiłowska wzięła ślub z Jarosławem Konopnickim – jako Maria Konopnicka stała się jedną z najważniejszych polskich poetek.

Na spokojne obejrzenie wnętrza wystarczy 30–45 minut.

Informacje praktyczne (stan na październik 2026)

• Adres: ul. Kanonicka 5, Kalisz. Wstęp wolny; to czynny kościół, więc nie zwiedzaj podczas nabożeństw i zachowaj ciszę.
• Msze w niedziele: 8:30, 10:00, 11:15, 12:30, 18:30 i 20:30 (oraz 16:30 poza czerwcem–wrześniem); w dni powszednie 6:30, 7:00 (poza wakacjami) i 18:30.
• Parafia nie publikuje godzin zwiedzania. Kancelaria: pon.–pt. 10:00–12:00 i 16:00–18:00, sob. 10:00–12:00, tel. 507 639 859 – tam zapytasz o oprowadzanie grup.

Dojazd i w okolicy

Katedra stoi w północno-zachodniej części Starego Miasta, kilka minut pieszo od Głównego Rynku; samochód zostaw na płatnych miejscach w Śródmieściu. Po wizycie wejdź na wieżę ratusza, przejdź się po Parku Miejskim – jednym z najstarszych parków publicznych w Polsce – albo zajrzyj do Baszty Dorotki i kościoła garnizonowego.