Zamek Tenczyn

W 1655 roku marszałek Jerzy Lubomirski ukrył skarbiec koronny przed Szwedami na Spiszu, ale celowo rozpuścił plotkę, że schowano go na Tenczynie. Szwedzi uwierzyli: oblegli zamek, po kapitulacji wymordowali załogę, a gdy skarbu nie znaleźli, w lipcu 1656 roku podpalili warownię. Dziś ruiny gniazda możnego rodu Tęczyńskich stoją na szczycie dawnego stożka wulkanicznego, 24 km na zachód od Krakowa.

Historia: zamek możnowładców

Pierwsza wzmianka o tej okolicy pochodzi z 24 września 1308 roku, gdy Władysław Łokietek wystawił dokument „in Thanczin”. Około 1319 roku kasztelan krakowski Nawój z Morawicy zbudował pierwszy, drewniany zamek i najwyższą wieżę, zwaną do dziś Wieżą Nawojową. Murowany zamek wzniósł w latach 1331–1361 jego syn Andrzej, wojewoda krakowski i sandomierski — pierwszy, który przyjął nazwisko Tęczyński. Ród szybko urósł w siłę i posiadał 45 miejscowości. Władysław Jagiełło więził tu ważniejszych jeńców krzyżackich spod Grunwaldu, w 1461 roku przez blisko rok mieszkał tu Jan Długosz, a w XVI wieku bywali Mikołaj Rej oraz Jan i Piotr Kochanowscy.

W latach 1579–1593 Jan Tęczyński przebudował zamek w stylu renesansu: trzy skrzydła otwarte ku zachodowi zyskały attyki, gzymsy i krużganki, a całość otoczono murem z barbakanem i dwiema pięciokątnymi bastejami. Pod zamkiem rozciągały się ogrody i winnice. Ostatni męski Tęczyński, Jan Magnus, zmarł w 1637 roku. Po potopie zamek częściowo odbudowano, ale pożar od uderzenia pioruna w 1768 roku zamienił go w ruinę.

Ruina uratowana w ostatniej chwili

Na początku XXI wieku ruiny niszczały wskutek sporów między urzędami. W 2008 roku powstało stowarzyszenie „Ratuj Tenczyn”, w 2009 roku zamek zamknięto z powodu złego stanu, a od 2010 roku gmina Krzeszowice prowadzi prace zabezpieczające. W lipcu 2016 roku, po porozumieniu gminy ze spadkobiercami Adama hr. Potockiego, ruiny ponownie otwarto dla turystów.

Co zobaczyć i legendy

• Wieżę Nawojową — wieżę bramną z przedbramiem, najwyższą na zamku.
• Basztę „Dorotka”, w której według legendy jeden z Tęczyńskich zamurował żywcem niewierną żonę; jej jęki mają być słychać do dziś.
• Pozostałości renesansowych krużganków, barbakan i basteje, w tym Basztę Grunwaldzką.
• Klon jawor na dziedzińcu, pomnik przyrody od 15 kwietnia 1936 roku.

Inna legenda mówi o skarbach w najgłębszych lochach pod kaplicą, strzeżonych przez diabły w postaci wielkich psów. Ruiny zagrały w filmie „Ostrze na ostrze” i w serialach „Czarne chmury”, „Rycerze i rabusie” oraz „Barbarzyńcy” Netfliksa.

Tripto podpowiada

Zamek leży we wsi Rudno, 5 km na południowy zachód od Krzeszowic i kilometr od autostrady A4. Ruchem turystycznym zarządza Fundacja New Era Art, a zwiedzanie jest płatne — aktualne godziny i ceny sprawdź przed przyjazdem w kanałach fundacji, bo zmieniają się sezonowo i przy wydarzeniach. Na ruiny zaplanuj około godziny. Góra Zamkowa (398 m n.p.m.) to najwyższe wzniesienie Garbu Tenczyńskiego, a wycieczkę dobrze połączyć z klasztorem karmelitów bosych w Czernej, ufundowanym przez Agnieszkę z Tęczyńskich Firlejową.