Pałac w Balicach

Kilka minut od krakowskiego lotniska, wśród starych drzew pięciohektarowego parku, stoi pałac, w którym w 1574 roku nocował król Henryk Walezy, a w 1912 roku gościli arcyksiążę Karol i Zyta – przyszła ostatnia cesarska para Austrii. Historia pałacu w Balicach sięga 1519 roku, a dzisiejszą neobarokową formę nadał mu książę Dominik Radziwiłł w latach 1887–1894. Księga gości z tamtych lat jest dziś pokazywana w muzeum w Nieborowie.

Od Bonerów do kanclerza Szembeka

Pierwszy dwór w tym miejscu zbudowali przypuszczalnie rycerze Toporczycy. W 1519 roku burgrabia Seweryn Boner polecił wznieść tu wygodny drewniany dwór z ogrodem i winnicą, a jego syn Jan postawił w tym samym miejscu dwór murowany, renesansowy. Jego wygląd znamy z weduty Matthiasa Gerunga z około 1536 roku. Przez Zofię z Bonerów rezydencja przeszła na długo w ręce Firlejów: 16 lutego 1574 roku zatrzymał się tu w drodze do Krakowa elekt Henryk Walezy, gość Jana Firleja. Dwór ucierpiał prawdopodobnie w czasie potopu szwedzkiego; pod koniec XVII wieku odbudował go kanclerz Jan Szembek, a po kolejnym upadku na początku XIX wieku odnowiła go Urszula Darowska.

Złoty wiek Radziwiłłów

W 1887 roku mieszkający w Paryżu książę Dominik Radziwiłł z żoną Dolores de Agramonte kupił Balice od węgierskiej rodziny Homolacsów. Pałac przebudowano wg projektu Tadeusza Stryjeńskiego, a Radziwiłłowie chcieli zrobić z podmiejskiej willi dom rodzinny łączący nowoczesność ze staropolską tradycją. Zwróć uwagę na ryzalit od frontu, zwieńczony frontonem z herbem Radziwiłłów (Trąby). W lipcu 1912 roku gościli tu arcyksiążę Karol Franciszek Józef i arcyksiężna Zyta. Kolejny właściciel, Hieronim Radziwiłł, ożenił się z Renatą, córką arcyksięcia Karola Stefana z Żywca.

Złoty okres skończył się w 1939 roku. Niemcy zajęli pałac, pozwalając rodzinie mieszkać w oficynie. Książę Hieronim w czasie okupacji wspierał finansowo Armię Krajową, zatrudniał ukrywających się i pomagał najbiedniejszym, a w sierpniu 1944 roku przeniósł najcenniejsze przedmioty z pałacu do krakowskiego Muzeum Czartoryskich.

Ciekawostki

• Trzy zachowane tomy oprawnej w karminową skórę „Księgi pamiątkowej” Balic z wpisami gości Radziwiłłów można zobaczyć w pałacu w Nieborowie.
• Po 1945 roku pałac trafił do Uniwersytetu Jagiellońskiego, a od początku lat 50. służy Instytutowi Zootechniki jako centrum konferencyjne i hotel.
• W 2005 roku, z okazji 60. rocznicy wyzwolenia Auschwitz-Birkenau, spotkali się tu prezydenci i premierzy wielu państw.

Tripto podpowiada

Pałac leży w Balicach w gminie Zabierzów, po północnej stronie autostrady A4, tuż obok Międzynarodowego Portu Lotniczego im. Jana Pawła II. Wnętrza nie są muzeum – zwiedzanie jest możliwe po wcześniejszym telefonicznym umówieniu się z administracją obiektu, który działa jako hotel Instytutu Zootechniki. Na spacer po parku w stylu ogrodu włoskiego o powierzchni 5 ha i obejrzenie elewacji zaplanuj 30–45 minut; to dobry przystanek przed lotem lub po przylocie do Krakowa.