Kościół św. Bartłomeja Apostoła w Morawicy

Żeby zbudować kościół w Morawicy, książę August Aleksander Czartoryski sprzedał kosztowności z kaplicy zamku Tenczyn, a potem kazał rozebrać połowę starego zamku w Morawicy. Na jego zwaliskach stanął w latach 1743–1748 barokowy kościół św. Bartłomieja Apostoła według projektu Włocha Francesca Placidiego. Druga połowa zamku przetrwała jako plebania, z korytarzami wykutymi w litej skale.

Historia: siedziba Toporczyków

Morawica, położona w gminie Liszki pod Krakowem, była w średniowieczu siedzibą możnego rodu Toporów (Toporczyków), którzy rezydowali tu już na przełomie XII i XIII wieku, a później przyjęli nazwisko Tęczyńskich. Najstarsza wzmianka o parafii pochodzi z „Żywota większego św. Stanisława” Wincentego z Kielczy: opisano w nim cud, którego doznał rycerz Andrzej z Morawicy, i wymieniono plebana Świętka (1247–1253). W 1286 roku pojawia się „Petrus capellanus de Morawica”, kapelan kaplicy zamkowej.

Pierwszy kościół był drewniany; w 1408 roku zastąpiła go świątynia murowana, którą Jan Długosz opisał jako zbudowaną „z białego kamienia”. W 1743 roku Czartoryski, dziedzic dóbr tęczyńskich, uznał ją za zbyt małą. Na budowę przeznaczył wraz z żoną Zofią z Sieniawskich sumę ze sprzedaży kosztowności kaplicy zamku Tenczyn. Stary kościół rozebrano w pięć dni, od 22 do 27 kwietnia 1743 roku, budowa ruszyła 29 kwietnia, a skończyła się 26 października 1748 roku. Placidi wziął za projekt 180 złotych polskich. Kościół konsekrował w 1755 roku biskup Andrzej Stanisław Załuski.

Co zobaczyć

• Fasadę z portalem z czarnego marmuru dębnickiego i herbami fundatorów.
• Wnętrze jednonawowe, o długości około 33 m, nakryte sklepieniem kolebkowym, z prezbiterium zamkniętym półkolistą apsydą.
• Późnobarokowe ołtarze z regencyjną snycerką, przypuszczalnie także projektu Placidiego.
• Obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem w typie Śnieżnej, z XVII-wiecznymi sukienkami; tradycja wywodzi go z kaplicy zamku Tenczyn.
• Barokową chrzcielnicę z marmuru dębnickiego w kształcie kielicha.
• Nad wejściem do zakrystii owalną marmurową tablicę z łacińskim napisem o fundacji Czartoryskich.
• Dzwonnicę parawanową w kształcie arkady z dzwonem „Jan” z 1726 roku.

Plebania – kawałek zamku

Plebanię urządzono w części zamku w 1666 roku, o czym przypomina tablica fundacyjna, a przebudowano ją po 1871 roku. Jej grube mury i podziemne chodniki wykute w skale, którymi można było uciec z oblężonej warowni, to najstarsza część zespołu. Kościół, plebania, dzwonnica, ogrodzenie i dawne wzgórze zamkowe są wpisane do rejestru zabytków.

Tripto podpowiada

Kościół stoi na dawnym wzgórzu zamkowym, a plebanię – resztę warowni – zobaczysz tuż obok. Wnętrze najłatwiej zobaczyć przy okazji mszy: w niedziele o 7:00, 9:00, 11:30, 15:00 i 18:00, w dni powszednie o 7:00 i 18:00. Plebania jest siedzibą parafii, a źródła nie wspominają o udostępnianiu korytarzy w skale – o ewentualną możliwość ich obejrzenia pytaj w kancelarii. Na wizytę wystarczy 30–45 minut. Zamek Tenczyn, do którego Toporczycy przenieśli siedzibę w XIV wieku i z którego kaplicy pochodziły skarby sprzedane na budowę kościoła, to naturalny drugi cel wycieczki.