Sanktuarium w Czernej

Nad portalem kościoła w Czernej wyryto łacińską sentencję o błogosławionej samotności, i to zdanie dobrze opisuje to miejsce. Klasztor karmelitów bosych w Dolinie Eliaszówki był przez blisko dwa stulecia eremem, do którego świeccy nie mieli wstępu. Dziś to podwójne sanktuarium Matki Bożej Szkaplerznej i św. Rafała Kalinowskiego, otoczone leśnym rezerwatem i ruinami dawnego muru klauzury.

Historia: pustelnia Firlejowej

Budowę klasztoru rozpoczęto w 1629 roku z fundacji Agnieszki z Tęczyńskich Firlejowej, wdowy po wojewodzie krakowskim. Kościół św. Eliasza wzniesiono w latach 1631–1640, a konsekrowano w 1644 roku; fundatorka spoczywa pod posadzką przy wejściu. W latach 1640–1672 teren o powierzchni 80 ha otoczono murem klauzurowym o długości ponad 4 km i wysokości 2,5 m, wyznaczającym granicę klauzury papieskiej. Na stokach stanęło dwanaście domków pustelniczych. Dopiero po wyłączeniu kościoła spod klauzury Czerna stała się miejscem pielgrzymek.

Co zobaczyć

• Kościół św. Eliasza – wczesnobarokowy, na planie krzyża łacińskiego, zdobiony czarnym marmurem dębnickim; kamieniołom w Dębniku należał wtedy do klasztoru. Z marmuru są ołtarze, posadzka, świeczniki i portal.
• Obraz św. Eliasza w ołtarzu głównym, namalowany przez Tomasza Dolabellę w 1640 roku, oraz XVII-wieczny obraz Matki Bożej Szkaplerznej (208 × 107 cm), koronowany w 1988 roku.
• Kaplica św. Rafała Kalinowskiego z relikwiami świętego i kaplica św. Jana od Krzyża.
• Studnia wykuta w litej skale w latach 1644–1651 – ma 21,5 m głębokości i przykrywa ją gontowa kopuła na ośmiu kolumnach.
• Diabelski Most (1671–1691) nad potokiem Eliaszówka, ruiny muru klauzurowego i odbudowana w latach 1966–1969 pustelnia św. Agnieszki.
• Cmentarz klasztorny z nagrobkiem gen. Aleksandra Błędowskiego wykonanym przez Ferdynanda Kuhna.

Ciekawostki

Piwnica klasztoru jest siedliskiem kolonii rozrodczej podkowca małego – to dla tych nietoperzy utworzono obszar Natura 2000 „Czerna”. Przy leśnych ścieżkach widać zagłębienia po zasypanych sztolniach, w których na przełomie XIX i XX wieku wydobywano rudę galmanu. Klasztor odnowiono niedawno; jak podał serwis dzieje.pl, w latach 2022–2023 ministerstwo kultury przeznaczyło na prace konserwatorskie prawie 1,8 mln zł.

Tripto podpowiada

Na kościół, dziedziniec ze studnią i cmentarz wystarczy godzina, ale warto dołożyć spacer do Diabelskiego Mostu w rezerwacie Dolina Eliaszówki. Nad ołtarzem polowym na stoku przed kościołem jest punkt widokowy. Obok klasztoru działa Dom Pielgrzyma z restauracją, księgarnią i multimedialnym Muzeum Karmelitańskim. Pamiętaj, że to czynny klasztor – w czasie nabożeństw zachowaj ciszę.