Kościół św. Marcina w Krzeszowicach

Neogotycki kościół św. Marcina nad Krzeszówką to podpis jednego z najsłynniejszych architektów XIX-wiecznej Europy. Projekt przygotował Karl Friedrich Schinkel, wybitny architekt pruski, a ufundował go Artur Potocki, dziedzic Krzeszowic po babce Izabeli Lubomirskiej. Według autorów monografii parafii był to pierwszy kościół na ziemiach polskich zbudowany w stylu neogotyckim – i zarazem mauzoleum krzeszowickiej linii Potockich.

Historia: od paryskich planów do Schinkla

Drewniany kościół św. Marcina istniał tu prawdopodobnie już w 1337 roku; rozebrano go w 1829 roku, by zrobić miejsce na nową świątynię. W 1819 roku Potocki zamówił projekty u paryskich architektów Charles'a Perciera i Pierre'a-François-Léonarda Fontaine'a, ale ich nie zrealizowano. Szkic Schinkla był gotowy w 1823 roku i przewidywał dwupoziomowy kościół z podziemnym mauzoleum, do którego wkomponowano płynącą obok Krzeszówkę – dolna kondygnacja miała być dostępna tylko od strony wody. Ostatecznie zrezygnowano z podziemia i skrócono kościół o jedno przęsło. Budowa ruszyła w 1832 roku, stanęła po śmierci fundatora i wróciła w 1840 roku pod kierunkiem niemieckiego budowniczego Hoffbauera. Kościół poświęcono w 1844 roku, wyposażanie trwało do 1872 roku, a konsekracja kanoniczna odbyła się w 1874 roku. W 1921 roku hrabina Krystyna Potocka przekazała świątynię parafii.

Co zobaczyć

• Fasadę z jasnego piaskowca z potrójnym ostrołukowym portykiem, rozetą, herbami Pilawa i Korczak oraz figurami czterech ewangelistów dłuta Ferdynanda Kuhna; szczyt wieńczy św. Michał Archanioł.
• Dwie wieże nad kaplicami, połączone galeryjką; zachodnia ma trzy tarcze zegarowe.
• Ołtarz główny z obrazem „Pokłon Trzech Króli” włoskiego malarza Santiego di Tito z 1596 roku, kupionym przez Potockiego w 1832 roku.
• Ołtarze z wielobarwnych marmurów sprowadzonych z Włoch.
• Renesansowy nagrobek Sebastiana Lubomirskiego (zm. 1613) z czerwonego marmuru, odnaleziony w 1828 roku w Pałacu Spiskim w Krakowie.
• Obraz Leopolda Kupelwiesera z fundatorami Zofią i Arturem Potockimi klęczącymi u stóp Matki Bożej.

Ciekawostki

W krypcie pod kościołem pochowano 15 przedstawicieli krzeszowickiej linii Potockich, m.in. Andrzeja Potockiego, namiestnika Galicji, zamordowanego przez ukraińskiego nacjonalistę i pochowanego tu w 1908 roku; ostatnie pochówki miały miejsce w 1995 i 2006 roku. W kaplicy z obrazem św. Marcina autorstwa Franciszka Paszkowskiego wmurowano w 2002 roku kamień z grobu św. Marcina w Tours. Świątynia ma też lokatorów, o których mało kto wie: kościół i okoliczne tereny tworzą obszar Natura 2000 „Krzeszowice”, chroniący kolonię rozrodczą nietoperzy nocków orzęsionych – drugą pod względem liczebności w Polsce.

Tripto podpowiada

Kościół stoi w zachodniej części centrum Krzeszowic, nad Krzeszówką, i jest czynną świątynią parafialną – wnętrze oglądaj poza mszami. Na fasadę i wnętrze wystarczy około 30 minut. Wizytę dobrze połączyć ze spacerem po centrum Krzeszowic, które Potoccy przez ponad sto lat kształtowali jako swoją siedzibę rodową. Pamiętaj, że w kościele żyje chroniona kolonia nietoperzy – nie zakłócaj jej spokoju.