Zamek biskupów w Ujeździe

Na wzgórzu nad małym Ujazdem w powiecie strzeleckim stoją ceglane mury, które przez osiem stuleci zmieniały się razem z właścicielami: od kamiennej wieży biskupów wrocławskich, przez renesansowy pałac, po siedzibę książąt Hohenlohe noszących tytuł „książąt Ujazdu". Spalony w 1945 roku zamek przez dekady był niedostępny. Dziś ruiny są zabezpieczone, a z tarasu na poziomie dawnego piętra widać miasto i kościół św. Andrzeja.

Historia: od biskupiej wieży do książęcego pałacu

Ujazd pojawia się w źródłach już w 1155 roku, w bulli papieża Hadriana IV wymieniającej dobra biskupstwa wrocławskiego. Początkiem warowni była kamienna wieża mieszkalna – donżon o boku około 8,5 m – otoczona murem, palisadami i fosą. W XIII wieku dobudowano Dom Biskupi, a biskupi często bywali w Ujeździe, który był centrum ich dóbr w księstwie opolskim. W XIV wieku zamek przebudowano w stylu gotyckim. Około 1365 roku, w czasie sporu biskupa Przecława z Pogorzeli z księciem opolskim Bolkiem III, wzniesiono dodatkowe umocnienia, które w 1370 roku z rozkazu cesarza Karola IV zburzono.

W XV wieku zamek przechodził z rąk do rąk – w 1428 roku biskupi oddali go w zastaw księciu Bernardowi, w 1430 roku Ujazd zdobyli husyci. W 1524 roku biskup sprzedał dobra rodowi Dluhomilów z Bierawy, a Kaspar Dluhomil około 1580 roku zamienił warownię w renesansowy pałac z okrągłą wieżą schodową. Przebudowa była tak kosztowna, że musiał zastawić majątek. W 1838 roku zamek kupił za 150 000 talarów August zu Hohenlohe-Öhringen, a w 1861 roku król pruski nadał jego synowi Hugonowi tytuł Herzog von Ujest – księcia Ujazdu.

Co zobaczyć

• Herb Hohenlohe nad dawną bramą – oryginał zachował się we fragmentach, w 2016 roku zastąpiła go kopia.
• Taras widokowy na poziomie dawnego piętra, zbudowany przy zabezpieczaniu ruin.
• Odgruzowane piwnice i dziedziniec – wnętrza dawnych izb oglądasz przez puste otwory okienne.
• Ścieżka edukacyjna wokół wzgórza z tablicami o dziejach miasta i zamku.
• Kościół św. Andrzeja tuż obok – w XVI wieku, gdy Dluhomilowie przeszli na protestantyzm, około 1570 roku przejęli go protestanci.

Ciekawostki

W grudniu 1536 roku na zamku zatrzymał się w drodze do Krakowa elektor Palatynatu Ottheinrich Wittelsbach. Jego nadworny malarz narysował wtedy panoramę Ujazdu – rysunek z jego albumu podróżnego przetrwał do dziś. Koniec zamku przyszedł 23 stycznia 1945 roku, gdy do Ujazdu weszła Armia Czerwona. Spłonęło wtedy około 70 proc. zabudowy, w tym ratusz i zamek, opuszczony wcześniej przez księcia Hansa zu Hohenlohe-Öhringen.

Tripto podpowiada

W 2016 roku Agencja Nieruchomości Rolnych zabezpieczyła mury, oczyściła piwnice i zbudowała taras, a w 2019 roku gmina wydała około 1 mln zł na alejki, zieleń i ścieżkę edukacyjną. Na obejście ruin, wejście na taras i spacer ścieżką wystarczy 30–45 minut. Godziny otwarcia i ceny sprawdź przed przyjazdem – zasady wejścia podaje urząd gminy. Ujazd łatwo połączyć z wycieczką na Górę Świętej Anny w tym samym powiecie.