Pałac w Pławniowicach

Ceglany pałac z wieżą zegarową, iglicami i lukarnami wygląda, jakby przeniesiono go z Niderlandów na skraj autostrady A4. Hrabia Franciszek II Ballestrem zbudował go w latach 1882–1885 za 386 000 marek, a po 1945 roku dawna rezydencja jednego z najbogatszych rodów przemysłowych Górnego Śląska przeszła w ręce Kościoła. Dziś to Ośrodek Edukacyjno-Formacyjny Diecezji Gliwickiej z parkiem, kaplicą-kościołem parafialnym i salami, które można zwiedzać w wybrane dni.

Historia: od warowni do pałacu Ballestremów

Pierwsza wzmianka o Pławniowicach pochodzi z 1317 roku. W rachunkach dworu Władysława Jagiełły z 1393 roku pojawia się tutejsza warownia obsadzona przez polskie rycerstwo; mury nieznanej twierdzy odkryto w latach 60. XX wieku kilkaset metrów od pałacu. W 1737 roku dobra kupił baron Franz Wolfgang von Stechow, a w 1798 roku przeszły w drodze dziedziczenia na pochodzący z północnych Włoch ród Ballestremów, który władał nimi do 1945 roku.

Obecny pałac stanął w miejscu budowli z 1737 roku według projektu mistrza budowlanego Konstantego Heidenreicha z Kopic. To trójskrzydłowa, dwukondygnacyjna rezydencja na planie litery U, z elewacjami z cegły klinkierowej i kamiennymi detalami, w stylu neomanieryzmu niderlandzkiego z dodatkami neogotyckimi. Nad całością góruje czworoboczna wieża z zegarem i wysokim dachem namiotowym. W skrzydle południowo-zachodnim mieści się kaplica Niepokalanego Poczęcia NMP, konsekrowana 15 października 1885 roku.

Wojna i odbudowa

Na początku 1945 roku hrabia Mikołaj Ballestrem uciekł przed Armią Czerwoną do Drezna i zginął tam podczas nalotów w lutym 1945 roku. W pałacu kwaterował marszałek Iwan Koniew, a z wnętrz zniknęły kolekcje porcelany i sreber. Po wojnie w części pałacu zamieszkały przesiedlone ze Lwowa siostry benedyktynki, w skrzydle z kaplicą działała parafia, a resztę zajmowały biura PGR. Od 1989 roku gospodarzem obiektu jest ks. Krystian Worbs, a kapitalny remont ruszył w 1993 roku, częściowo dzięki dotacji niemieckiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. W 2007 roku zespół otrzymał nagrodę Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek Zadbany”.

Co zobaczyć

• Fasadę z herbem Ballestremów i dewizą „Nulla me terrent” (Niczego się nie boję).
• Dziedziniec z figurą Matki Boskiej z Dzieciątkiem z około 1870 roku i pomnikiem z popiersiem protoplasty rodu, odsłoniętym w 1907 roku.
• Dom Kawalera z 1881 roku z napisem „Franz II. Graf von Ballestrem. 1881” w szczycie.
• Park z 1885 roku (ok. 2,4 ha) z miłorzębem, cypryśnikiem błotnym, choiną kanadyjską i magnoliami.
• Okna z drobnych szybek łączonych ołowiem – efekt drobiazgowej rekonstrukcji.

Tripto podpowiada

Wstęp do parku jest płatny: 15 zł normalny i 10 zł ulgowy, w okresie wiosenno-letnim w godz. 8:00–18:00. Sale reprezentacyjne zwiedzisz indywidualnie w kwietniu–czerwcu oraz we wrześniu i październiku w niedziele (12:30–14:30) oraz we wtorki i czwartki (14:00–15:30); w lipcu i sierpniu dochodzą soboty. Od listopada do marca wnętrza są otwarte tylko dla zorganizowanych grup po zgłoszeniu. Latem odbywa się tu cykl koncertów „Pałacowe Lato Muzyczne”, w 2026 roku już po raz 25. Pałac leży przy ul. Gliwickiej 46, przy węźle autostrady A4 z drogą krajową nr 40, około 18 km od Gliwic; na park i dziedziniec zarezerwuj godzinę, z wnętrzami półtorej.