Kościół św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Toszku

Między rynkiem a zamkiem w Toszku stoi kościół, do którego od połowy XVIII wieku ściągali pielgrzymi z całego Górnego Śląska, a nawet z ziem zaboru rosyjskiego. Powodem był papież Klemens XIII, który w 1762 roku założył tu jedno z nielicznych na świecie bractw poświęconych Najświętszemu Sercu Pana Jezusa. Stąd drugie wezwanie świątyni i jej sława jako miejsca pielgrzymkowego.

Historia: od św. Piotra do św. Katarzyny

Kronika magistratu z 1201 roku wspomina w Toszku kościół św. Piotra, należący do wrocławskiego opactwa na Ołbinie; do 1264 roku posługę pełnili tu norbertanie. Po zniszczeniach z czasów najazdu Mongołów książę Bolko zbudował kościół z kamienia i oddał go pod opiekę św. Katarzyny. Husyci, którzy w 1430 roku opanowali pobliski Bytom i Gliwice, ponownie zniszczyli świątynię. Odbudował ją książę Przemko — według kroniki parafialnej w 1445 roku, według innych opracowań w 1456 roku. Przemko, który w latach 1450–1455 odbudował też toszecki zamek, spoczywa w krypcie przed prezbiterium.

Barok barona von Peterswalda

W latach 1713–1715 właściciel Toszka i Pyskowic, baron Johann Dietrich von Peterswald, gruntownie przebudował kościół. Kazał założyć sklepienie, rozebrać drewnianą dzwonnicę i dobudować masywną wieżę, w której dolnej kondygnacji urządzono chór z organami. Baron przeznaczył na ten cel 7000 guldenów, a miasto dostarczyło materiały, robotników i transport. Przy szczycie umieszczono łacińskie motto z Księgi Rodzaju: „Non est hic aliud nisi domus Dei, et porta coeli", czyli „nie ma tu nic innego, tylko dom Boży i brama niebios". Dziś to trójnawowa, barokowa budowla z kamienia łamanego, z wąskimi nawami bocznymi i lożą kolatorską nad zakrystią.

Co zobaczyć

• Słynący łaskami obraz Matki Bożej z 1687 roku, czczony jako Matka Boża Toszecka.
• Organy zbudowane w 1844 roku przez wrocławskiego organmistrza Moritza Roberta Müllera. Przez lata niesprawne, po remoncie z lat 2010–2012 znów grają; instrument poświęcono 13 listopada 2011 roku.
• Późnobarokowe wnętrze z pierwszej ćwierci XVIII wieku z 7 ołtarzami.
• Grotę na placu przy kościele, gdzie w średniowieczu znajdował się cmentarz.

Tripto podpowiada

Kościół stoi kilka kroków od wzgórza zamkowego, więc oba zabytki najlepiej zwiedzać razem; na spacer po rynku, kościele i zamku zarezerwuj 1–1,5 godziny. To czynna świątynia parafialna: godziny mszy publikuje parafia, a wnętrze najłatwiej zobaczyć tuż przed nabożeństwem lub po nim. Kościół ma trzy żeliwne dzwony, odlane w 1923 roku w odlewni Schilling & Lattermann w saksońskim Morgenröthe-Rautenkranz.